Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कर्णभीष्मोद्भवं रौद्रं दुःखं पाञ्चालिसम्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतः

Transliteration

karṇabhīṣmodbhavaṃ raudraṃ duḥkhaṃ pāñcālisambhavam | tava vaktrāmbujaughena plāvitaṃ nirvṛtiṃ gataḥ

Translation

کرن اور بھیشم سے اٹھنے والا وہ سخت غم، اور پانچالی سے وابستہ رنج—آپ کے کنول جیسے دہن سے بہنے والی کلام کی دھارا نے اسے بہا دیا؛ میں سکون کو پہنچ گیا ہوں۔

Word by Word

• कर्णभीष्मोद्भवम्: arising from Karṇa and Bhīṣma
• कर्णभीष्मोद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्ण-भीष्म-उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘कर्णभीष्माभ्याम् उद्भवम्’ (arisen from Karṇa and Bhīṣma)

• रौद्रम्: fierce/terrible
• रौद्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दुःखम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पाञ्चालिसम्भवम्: arising from Pāñcālī (Draupadī)
• पाञ्चालिसम्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाञ्चाली-सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पाञ्चाल्याः सम्भवम्’ (arisen from Draupadī/Pāñcālī)

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• वक्त्र-अम्बुज-ओघेन: by the flood/stream of (words from) your lotus-mouth
• वक्त्र-अम्बुज-ओघेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र-अम्बुज-ओघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः ‘वक्त्रस्य अम्बुजम्’ (lotus of mouth) + ‘ओघ’ (flood/stream)

• प्लावितम्: flooded/washed away
• प्लावितम्: Kriya (Predicate in passive/क्रियापद-भाव)
• Type: Adjective
• Root: प्लु (धातु) + त (क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(मम दुःखम्)’ इत्यस्य विशेषणम्

• निर्वृतिम्: peace/relief
• निर्वृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• गतः: has attained
• गतः: Kriya (Main predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त (क्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past active participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (having gone/attained)

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha discourse (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: A poetic visualization: from Mārkaṇḍeya’s lotus-like mouth flows a stream of luminous words that washes over Yudhiṣṭhira, dissolving dark clouds labeled with names—Karṇa, Bhīṣma, Pāñcālī’s sorrow—leaving the king serene.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Karṇa
• Bhīṣma
• Pāñcālī (Draupadī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred narration and wise speech are depicted as spiritually therapeutic, washing away intense grief and restoring inner calm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly supports the Maṇināgeśvara narrative; the verse itself emphasizes the power of the sage’s discourse rather than naming a rite at the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the implied practice is kathā-śravaṇa (listening to sacred account).