Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2
Devanagari script
ब्रह्मैको विचरंस्तत्र तमीभूते महार्णवे । दिव्यवर्षसहस्रं तु खद्योत इव रूपवान्
Transliteration
brahmaiko vicaraṃstatra tamībhūte mahārṇave | divyavarṣasahasraṃ tu khadyota iva rūpavān
Translation
وہاں، اس عظیم سمندر میں جو تاریکی میں ڈوب چکا تھا، برہما اکیلا ہی بھٹکتا رہا—ہزار دیوی برسوں تک—اور جگنو کی مانند روشن تھا۔
Word by Word
ब्रह्मBrahmā / the Creator (here as a being)
ब्रह्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एकःalone, single
एकः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘ब्रह्म’)
विचरन्wandering
विचरन्:
Karta (Participial predicate/कर्तृसम्बन्ध)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘wandering/moving about’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of place: “there”)
तमीभूतेhaving become dark
तमीभूते:
Adhikarana (Qualifier/अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + ईभूत (कृदन्त; √भू)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन; भूतकृदन्त/भावे-प्रयोग (‘having become darkness’); विशेषण (qualifying ‘महार्णवे’)
महार्णवेin the great ocean
महार्णवे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् अर्णवः); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
दिव्यवर्षसहस्रम्for a thousand divine years
दिव्यवर्षसहस्रम्:
Kala-adhikarana (Time extent/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिव्यानां वर्षाणां सहस्रम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कालपरिमाण (duration)
तुindeed, and
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोध/अन्वयार्थक-निपात (particle: “indeed/but”)
खद्योतःa firefly
खद्योतः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootखद्योत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपमान (standard of comparison)
इवlike
इव:
Upama-suchaka (Comparator/उपमासूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक-निपात (comparative particle)
रूपवान्radiant, possessing form/beauty
रूपवान्:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootरूपवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; गुणवाचक-विशेषण
Speaker
Mārkaṇḍeya
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Unspecified (frame audience)
Visual Art Cues
Scene: A lone four-faced Brahmā drifts over a black ocean for ages; his small aura glows like a firefly against vast darkness.
Characters & Entities
B
BrahmāFAQs
Even the cosmic creator faces solitude and uncertainty in dissolution, underscoring the supremacy of the transcendent Lord beyond created order.
None; the verse is cosmological rather than tīrtha-specific.
None.