Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

विप्रकीर्णशिलाजालामपश्यत्स वसुंधराम् । कूर्मपृष्ठोपगां देवीं महार्णवगतां प्रभुः

Transliteration

viprakīrṇaśilājālāmapaśyatsa vasuṃdharām | kūrmapṛṣṭhopagāṃ devīṃ mahārṇavagatāṃ prabhuḥ

Translation

پروردگار نے زمین کو دیکھا کہ وہ بکھرے ہوئے پتھروں کے جال سے چھائی ہوئی ہے؛ اور اس نے دیوی بھومی کو مہاساگر میں کُرم (کچھوے) کی پیٹھ پر ٹکی ہوئی دیکھا۔

Word by Word

• विप्रकीर्णशिलाजालाम्: (earth) having a net of rocks scattered about
• विप्रकीर्णशिलाजालाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विप्रकीर्ण (वि-√कॄ/किर् (धातु), क्त-प्रत्यय; ‘scattered’) + शिला (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शिलानां जालम्; विप्रकीर्णं शिलाजालम्)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• वसुंधराम्: the earth
• वसुंधराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुंधरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• कूर्मपृष्ठोपगाम्: resting upon/approaching the tortoise’s back
• कूर्मपृष्ठोपगाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक) + उपग (उप-√गम् (धातु), क्त/क्तवत्-आधारित कृदन्त-प्रातिपदिक ‘gone/approached’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कूर्मस्य पृष्ठम्; तदुपगता)

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महार्णवगताम्: gone into the great ocean
• महार्णवगताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक) + गत (√गम् (धातु), क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (महार्णवे गता)

• प्रभुः: the lord
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unknown (contextual narrator in Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer audience (ṛṣi/kingly interlocutor typical of Revā-mahātmya frames)

Visual Art Cues

Scene: A vast pralaya-ocean; the Earth-goddess resting upon the back of the cosmic Tortoise; scattered rock-networks floating like debris; the Lord beholding and assessing the broken world.

Characters & Entities

• Prabhu (Lord)
• Vasundharā (Earth)
• Kūrma (Tortoise)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Earth is divine (Devī) and upheld by cosmic supports; treating the world with reverence is part of Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha; the verse uses cosmological imagery (Kūrma, mahārṇava) to frame sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.