Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

Devanagari script

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन

Transliteration

nāradasya vacaḥ śrutvā padāṅguṣṭhaṃ vyamardayat | nāradastiṣṭhate dvāri uttiṣṭha madhusūdana

Translation

نارَد کی بات سن کر لکشمی نے اُن کے پاؤں کے انگوٹھے کو دبا کر سہلایا۔ “نارَد دروازے پر کھڑا ہے—اُٹھئے، اے مدھوسودن!”

Word by Word

• नारदस्य: of Nārada
• नारदस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• वचः: words, speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय, 'having heard'

• पदाङ्गुष्ठम्: the big toe (of the foot)
• पदाङ्गुष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद + अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पदस्य अङ्गुष्ठः), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• व्यमर्दयत्: pressed/rubbed
• व्यमर्दयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + मृद् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तिष्ठते: stands
• तिष्ठते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• द्वारि: at the door
• द्वारि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• उत्तिष्ठ: rise, get up
• उत्तिष्ठ: Kriya (Imperative/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: उत् + स्था (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• मधुसूदन: O slayer of Madhu (Viṣṇu)
• मधुसूदन: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: मधु + सूदन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मधोः सूदनः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative) एकवचन

Speaker

Narrator (with direct address spoken by Lakṣmī implied)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmī gently presses the Lord’s big toe to rouse him; Nārada stands respectfully at the doorway; Lakṣmī announces his presence, calling the Lord ‘Madhusūdana’.

Characters & Entities

• Nārada
• Lakṣmī (implied)
• Madhusūdana (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord responds to devotees’ urgent calls; reverence and proper approach (through Lakṣmī and bhakti) are honored.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is mentioned; it is a divine-court episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts devotional communication and awakening.