Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तदाप्रभृति तत्तीर्थमानन्देश्वरमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां नराधिप

Transliteration

tadāprabhṛti tattīrthamānandeśvaramucyate | aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ narādhipa

Translation

اسی وقت سے وہ تیرتھ ‘آنندیشور’ کے نام سے مشہور ہوا۔ اے نرادھپ، اَشٹمی، چتُردشی اور پُورنِما کے دن (وہاں) عبادت خاص طور پر پسندیدہ ہے۔

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• प्रभृति: from (that time) onward
• प्रभृति: Apadana (Ablative sense/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: prabhṛti (अव्यय)
• Form: अव्यय; ‘from/since’ (अपादानार्थक-निपात)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम् इति)

• तीर्थम्: pilgrimage-place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tīrtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आनन्देश्वरम्: (as) Ānandeśvara
• आनन्देश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ānanda-īśvara (प्रातिपदिक; आनन्द + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘आनन्दस्य ईश्वरः’

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• अष्टम्याम्: on the eighth lunar day
• अष्टम्याम्: Kāla-Adhikarana (Time-location/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: aṣṭamī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन; तिथिवाचक

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Kāla-Adhikarana (Time-location/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: caturdaśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन; तिथिवाचक

• पौर्णमास्याम्: on the full-moon day
• पौर्णमास्याम्: Kāla-Adhikarana (Time-location/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: paurṇamāsī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन; पूर्णिमातिथिवाचक

• नराधिप: O king
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: nara-adhipa (प्रातिपदिक; नर + अधिप)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘नराणाम् अधिपः’

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate narrative context continuing into Adhyāya 66)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandeśvara

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (addressed as narādhipa)

Visual Art Cues

Scene: A serene riverbank shrine labeled ‘Ānandeśvara’; devotees arriving on Aṣṭamī, Caturdaśī, and Paurṇimā with lamps and offerings under a bright moon (for Paurṇimā).

Characters & Entities

• Ānandeśvara
• Tīrtha
• Narādhipa (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy place becomes a lasting source of merit through its revealed name and prescribed sacred timings for worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānandeśvara-tīrtha, a Śaiva sacred ford praised in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Special observance and worship on Aṣṭamī, Caturdaśī, and Paurṇimā.