Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्

Transliteration

cāturvarṇyasutāḥ sarve bhojitāḥ saparicchadāḥ | caturdaśyāṃ dinaṃ yāvatsampūjya vṛṣabhadhvajam

Translation

چاروں ورنوں کے سب بیٹوں کو مناسب سامان سمیت کھانا کھلایا گیا۔ چتُردشی کے دن بھر وِرشبھ دھوج پرَبھو (شیو) کی پوری پوجا کی گئی۔

Word by Word

• चातुर्वर्ण्य: of the four varṇas
• चातुर्वर्ण्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्वर्ण्य (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्णां वर्णानां समाहारः/सम्बन्धः इति तत्पुरुष-समासः; नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-एकवचनसम्बन्धे (compound member)

• सुताः: sons, children
• सुताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (masculine nominative plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (masculine nominative plural; agreeing with ‘सुताः’)

• भोजिताः: fed, made to eat
• भोजिताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: भुज्-धातोः णिच् (causative) भावे/कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (past passive participle; ‘were fed’)

• स: with
• स: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स (अव्यय/उपसर्गवत्)
• Form: सह-अर्थे उपपद-निपातः (prefix-like particle meaning ‘with’)

• परिच्छदाः: attendants, retinue / equipment
• परिच्छदाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: परिच्छद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (masculine nominative plural; in ‘सपरिच्छदाः’)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्दशानां (तिथीनां) इति तत्पुरुष-समासः; स्त्रीलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (feminine locative singular)

• दिनम्: day
• दिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (neuter accusative singular)

• यावत्: until, up to
• यावत्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधिवाचक-अव्ययम् (until, as long as)

• सम्पूज्य: having fully worshipped
• सम्पूज्य: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘सम्पूज्य’ = having duly worshipped

• वृषभ: bull
• वृषभ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (masculine nominative singular; compound member)

• ध्वजम्: the Bull-bannered one (Śiva)
• ध्वजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: वृषभः ध्वजः यस्य सः इति बहुव्रीह्यर्थे प्रचलित-नाम; रूपतः तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (masculine accusative singular)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A day-long Śiva worship on caturdaśī: the bull-bannered Lord’s shrine adorned; outside, rows of seated guests are served food with vessels and water, attendants distributing provisions respectfully.

Characters & Entities

• Śiva
• Vṛṣabhadhvaja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-worship is strengthened by dharmic hospitality—feeding people and serving society in a spirit of reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) region described in the Revā Khaṇḍa of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

On Caturdaśī, perform full-day worship of Śiva (Vṛṣabhadhvaja) and feed people with proper arrangements.