Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । यतोऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल

Transliteration

apātre viduṣā kiṃcinna deyaṃ bhūtimicchatā | yato'sau sarvabhūtāni dadhāti dharaṇī kila

Translation

جو دانا سچی خوشحالی چاہتا ہے وہ نااہل پاتر کو کچھ بھی نہ دے؛ کیونکہ زمین ہی یقیناً تمام جانداروں کو سنبھالتی ہے، اور دان اسی قائم رکھنے والے دھرم کو تقویت دے۔

Word by Word

• अपात्रे: in/unto an unworthy recipient
• अपात्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्-प्रत्यय) + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; नञ्-समासपूर्वपद (unworthy person/place)

• विदुषा: by a wise man
• विदुषा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्वस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• किंचित्: anything (even a little)
• किंचित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• देयम्: should be given
• देयम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय

• भूतिम्: prosperity
• भूतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• इच्छता: desiring
• इच्छता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; विदुषा इत्यस्य विशेषणम्

• यतः: because
• यतः: Cause marker (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक (because/for)

• असौ: that (she)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; धरणी इत्यस्य निर्देशः

• सर्वभूतानि: all beings
• सर्वभूतानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि भूतानि)

• दधाति: supports/bears
• दधाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• धरणी: the Earth
• धरणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• किल: indeed/it is said
• किल: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रसिद्ध्यर्थक/अनुनासिक-निपात (indeed, it is said)

Speaker

Narrator addressing a king (implied by ‘rājendra’ nearby)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) kṣetra (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king) as addressee in the surrounding passage

Visual Art Cues

Scene: A contemplative donor pauses before giving; two contrasting recipients are implied—one worthy (calm, learned, disciplined) and one unworthy (greedy, disrespectful). Behind them, the Earth motif: fields, mountains, and beings sustained by the land, symbolizing dharaṇī’s support.

Characters & Entities

• Dharaṇī (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dāna must be guided by discernment; giving to the worthy preserves dharma and yields lasting prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā/Narmadā sacred landscape is the setting, though this verse focuses on dāna-ethics.

What ritualistic prescription is mentioned?

A prohibition: do not offer gifts to an apātra (unfit recipient) when seeking auspicious fruit.