Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 34

Devanagari script

यः कन्यार्थं ततो लब्ध्वा भिक्षते चैव तद्धनम् । स भवेत्कर्मचण्डालः काष्ठकीलो भवेन्मृतः

Transliteration

yaḥ kanyārthaṃ tato labdhvā bhikṣate caiva taddhanam | sa bhavetkarmacaṇḍālaḥ kāṣṭhakīlo bhavenmṛtaḥ

Translation

جو شخص ‘بیٹی کے کام’ کے بہانے مال حاصل کر کے پھر اسی مال کو مانگتا اور کھا جاتا ہے، وہ کردار کا چنڈال بن جاتا ہے؛ اور مرنے پر لکڑی کے کھونٹے کی مانند بے برکت ٹھہرتا ہے۔

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; nominative singular

• कन्यार्थम्: for the sake of a maiden (marriage)
• कन्यार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कन्यायाः अर्थः/कन्यायै अर्थः); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; accusative of purpose

• ततः: thereafter/from that (source)
• ततः: Adhikaraṇa (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपादान/क्रमवाचक (from there/thereafter)

• लब्ध्वा: having obtained
• लब्ध्वा: Kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive) ‘having obtained’

• भिक्षते: begs
• भिक्षते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present); प्रथमपुरुषः? actually आत्मनेपदम् मध्यम/प्रथम? Form ‘भिक्षते’ = प्रथमपुरुष एकवचन आत्मनेपदम्; present 3rd sg Ātmanepada

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; demonstrative adjective qualifying ‘धनम्’

• धनम्: wealth/money
• धनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; accusative singular

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; nominative singular

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष एकवचनम्; parasmaipada

• कर्मचण्डालः: a karmacaṇḍāla (outcaste by deed)
• कर्मचण्डालः: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/पूरक)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + चण्डाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मणा/कर्मविषये चण्डालः); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; predicate nominative

• काष्ठकीलः: a wooden peg (i.e., fixed/immobile like one)
• काष्ठकीलः: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/पूरक)
• Type: Noun
• Root: काष्ठ (प्रातिपदिक) + कील (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (काष्ठस्य कीलः); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; predicate nominative

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष एकवचनम्; parasmaipada

• मृतः: dead
• मृतः: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/पूरक)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle) ‘dead’; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; predicative

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Uttānapāda

Visual Art Cues

Scene: A man receives alms claiming it is for his daughter’s marriage, then secretly spends it on himself; the scene contrasts public piety with private deceit, ending with a stark image of a lifeless wooden stake symbolizing blocked auspicious passage.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Misappropriating or exploiting wealth collected in the name of a sacred duty (like a daughter’s marriage) is treated as grave adharmic conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is an ethical warning within Revākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A prohibition: do not misuse or personally live off wealth obtained under the pretext of ‘kanyā-artha’ (marriage-purpose funds).