Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 25

Devanagari script

क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस्तदा । मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर्नराः

Transliteration

kṣudhayā pīḍyate bhāryā putrabhṛtyādayastadā | mohajāleṣu yojyante evaṃ devagaṇairnarāḥ

Translation

تب بھوک سے بیوی، بیٹے، خادم وغیرہ سب ستائے جاتے ہیں۔ یوں انسان فریب و موہ کے جال میں جکڑ دیے جاتے ہیں—یہ دیوتاؤں کے گروہوں کی طرف سے (روک کے طور پر) واقع ہوتا ہے۔

Word by Word

• क्षुधया: by hunger
• क्षुधया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: क्षुध्/क्षुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पीड्यते: is afflicted
• पीड्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पीड् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुत्रभृत्यादयः: sons, servants, and others
• पुत्रभृत्यादयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + भृत्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (पुत्राश्च भृत्याश्च) + 'आदि' समाहारसूचक

• तदा: then
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb of time)

• मोहजालेषु: in nets of delusion
• मोहजालेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोहस्य जालानि)

• योज्यन्ते: are yoked/entangled
• योज्यन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √युज् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन, कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• एवम्: thus
• एवम्: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb: manner)

• देवगणैः: by the hosts of gods
• देवगणैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां गणाः)

• नराः: men/people
• नराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya Khaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (general)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A householder-pilgrim stands torn between the luminous riverbank and his home where wife, children, and servants appear hungry; above, subtle divine attendants weave a net-like pattern symbolizing moha-jāla.

Characters & Entities

• Devagaṇa (hosts of gods)
• Moha (delusion)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Material anxieties and familial pressures can bind the mind; one must discern and transcend delusion to pursue dharma and tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Contextually the Revā Khaṇḍa tīrtha; the verse explains why many fail to reach it despite its greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the passage frames obstacles as part of the moral-spiritual testing around pilgrimage.