Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

शूलाग्रेण कृता रेखा ततस्तोयं वहेन्नृप । तत्तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी

śūlāgreṇa kṛtā rekhā tatastoyaṃ vahennṛpa | tattoyaṃ ca gataṃ tatra yatra revā mahānadī

اے راجا، ترشول کی نوک سے ایک لکیر نما نالی بنائی گئی؛ اسی سے پانی بہنے لگا۔ اور وہ پانی وہاں جا پہنچا جہاں عظیم ندی ریوا بہتی ہے۔

शूलाग्रेणwith the tip of a trident
शूलाग्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशूल + अग्र (प्रातिपदिक)
Formसमास: शूलस्य अग्रे (सप्तमी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन
कृताmade
कृता:
Karta (Subject/कर्ता) (as predicate participle)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘made’
रेखाline/mark
रेखा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःfrom there/then
ततः:
Apadana (Source/अपादान) / Kala (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (from there/then)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वहेत्should flow
वहेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (तोयम्)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
गतम्went/reached
गतम्:
Karta (Subject/कर्ता) (as predicate participle)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone’ (predicate of तोयम्)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध/देशवाचक (where)
रेवाRevā (Narmadā)
रेवा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरेवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महानदीgreat river
महानदी:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeNoun
Rootमहा + नदी (प्रातिपदिक)
Formसमास: महा + नदी; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रेवायाः विशेषणरूपेण

Sūta (deduced)

Tirtha: Triśūla-rekhā-jala-pravāha tīrtha (feeding Revā)

Type: kshetra

Listener: King (nṛpa) explicitly addressed (nṛpa)

Scene: A deity/Śaiva force uses a trident tip to score the earth, creating a furrow; water immediately wells and runs as a new stream, traveling toward the broad Revā river in the distance.

Ś
Śūla (Trident)
R
Revā (Narmadā)

FAQs

Divine will shapes sacred landscapes; waterways become carriers of merit when linked to a mahānadī like Revā.

The trident-marked channel/furrow at Śūlabheda that connects its waters to the Revā (Narmadā).

Not explicit; it establishes the sanctified water-flow that supports later tīrtha bathing and pilgrimage merit.