Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

एकाकी स्यन्दनारूढ आयुर्धैबहुभिर्वृतः । दुर्गमं मेरुपृष्ठं स लीलयैव गतो नृप

Transliteration

ekākī syandanārūḍha āyurdhaibahubhirvṛtaḥ | durgamaṃ merupṛṣṭhaṃ sa līlayaiva gato nṛpa

Translation

وہ اکیلا رتھ پر سوار تھا اور بے شمار ہتھیاروں سے گھرا ہوا؛ اے راجا، گویا کھیل ہی کھیل میں وہ مِرو پربت کی دشوار گزار ڈھلوانوں کی طرف جا پہنچا۔

Word by Word

• एकाकी: alone
• एकाकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + अके (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (एकः + आकी/अकः → एकाकी); पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• स्यन्दन: chariot
• स्यन्दन: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्यन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (stem in compound)

• आरूढः: mounted / having ascended
• आरूढः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + रुह् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्तः (past active participle), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; उपसर्गः आ-

• आयुर्धैः: with weapons
• आयुर्धैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया (करण), बहुवचनम्

• बहुभिः: by many
• बहुभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया, बहुवचनम् (qualifying implied attendants)

• वृतः: surrounded
• वृतः: Kriyā (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• दुर्गमम्: hard to reach
• दुर्गमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + गम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (दुर्गमम् = दुष्करं गन्तुम्); नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• मेरु: of Meru
• मेरु: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मेरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम् (in compound relation)

• पृष्ठम्: the back/slope (of Meru)
• पृष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (मेरोः पृष्ठम्); नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• लीलया: playfully / with ease
• लीलया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया (करण), एकवचनम्

• एव: indeed / just
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपातः (emphatic/only)

• गतः: went
• गतः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्तः (past active participle), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सम्बोधन (vocative), एकवचनम्

Speaker

Narrator (addressing a king: nṛpa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Meru (mythic)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: Andhaka alone on a chariot, encircled by a halo of weapons, ascending the inaccessible Meru slopes as if in sport.

Characters & Entities

• Mount Meru
• Dānava (Andhaka implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Arrogant strength treats even sacred, inaccessible realms as a playground; Purāṇas warn that such hubris precedes downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mount Meru is referenced as a cosmic sacred geography marker, though no specific Revā tīrtha is praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.