Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

अमात्याश्चैव भृत्याश्च गजांश्चाढौकयन्ति च । वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित्पुरवासिनः

Transliteration

amātyāścaiva bhṛtyāśca gajāṃścāḍhaukayanti ca | vardhāpayanti te sarve ye kecitpuravāsinaḥ

Translation

وزیر اور خادم بھی ہاتھیوں کو آگے لاتے تھے۔ شہر کے تمام باشندے—جو بھی تھے—سب نے وردھاپن، یعنی خوشی اور مبارک افزائش کی رسمیں ادا کیں۔

Word by Word

• अमात्याः: ministers
• अमात्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमात्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (indeed/just)

• भृत्याः: servants/attendants
• भृत्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• गजान्: elephants
• गजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• आढौकयन्ति: bring forward/lead up (near)
• आढौकयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ढौकय्/ढौक् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; causative/denominative sense: ‘to bring near/lead up’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• वर्धापयन्ति: cause to increase/celebrate (make prosper)
• वर्धापयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्ध् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रत्यय (causative)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (te इति)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक-यत्

• केचित्: some
• केचित्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: किम् + चित् (सर्वनाम + निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (some)

• पुरवासिनः: town-dwellers/residents of the city
• पुरवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुर + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरे वासिनः)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A bustling city street leading to a sacred precinct: elephants are brought forward with caparisons; ministers and attendants coordinate; citizens perform vardhāpana with lamps, garlands, and auspicious gestures.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Amātya (ministers)
• Gaja (elephants)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma presents prosperity as a communal act—leaders and citizens alike participate in auspicious rites that affirm social order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vardhāpana (auspicious congratulatory observance) is referenced; details are not specified in this line.