Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 24

Devanagari script

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

Transliteration

īśvara uvāca | svapne'pi tridaśāḥ sarve na yoddhavyāḥ kadācana | asaṃbhāvyaṃ na vaktavyaṃ manaso yanna rocate

Translation

ایشور نے فرمایا: “کبھی بھی—خواب میں بھی نہیں—تمام تریدش (تینتیس دیوتاؤں) سے جنگ نہیں کرنی چاہیے۔ جو ناممکن ہو اسے زبان پر نہ لاؤ، اور جو دل خود پسند نہ کرے اسے بھی نہ کہو۔”

Word by Word

• ईश्वरः: the Lord
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• स्वप्ने: in a dream
• स्वप्ने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचनम्

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/अपि-कारः (even, also)

• त्रिदशाः: the gods (Tridashas)
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोगः (त्रयः दश इव/त्रिदशाः = देवाः)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• योद्धव्याः: should be fought (against)
• योद्धव्याः: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: युध् (धातु) → योद्धव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; तव्यत्-प्रत्ययान्तं विधेय/कर्तव्यार्थे (should be fought)

• कदाचन: ever, at any time
• कदाचन: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: काल-अव्ययम् (adverb of time: ever/at any time)

• असंभाव्यम्: impossible (thing)
• असंभाव्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + संभव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुष/नकार-पूर्वपद (impossible)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• वक्तव्यम्: should be said
• वक्तव्यम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → वक्तव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; तव्यत्-प्रत्ययान्तं कर्तव्यार्थे (should be spoken)

• मनसः: of the mind
• मनसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचनम्

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• रोचते: pleases, is agreeable
• रोचते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Śiva raises a hand in gentle prohibition, instructing that even in dream one should not fight all the devas; his face is calm, didactic, and firm.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Tridaśas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace is guided by dharma: the Lord discourages destructive, impossible ambitions and urges inner discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is a moral instruction within the Revā Khaṇḍa framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is ethical counsel (nīti/dharma) rather than a rite.