Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 60

Devanagari script

एतच्छ्रुत्वा महादेवो भूतस्य वदनाच्च्युतम् । कटिस्थं याज्ञवल्क्यं च मन्त्रयामास मन्त्रवित्

Transliteration

etacchrutvā mahādevo bhūtasya vadanāccyutam | kaṭisthaṃ yājñavalkyaṃ ca mantrayāmāsa mantravit

Translation

یہ سن کر مہادیو—منتر کے جاننے والے—نے بھوت کے منہ سے نکلے ہوئے کلام پر توجہ دی اور اپنی کمر کے پاس موجود یاج्ञولکْیَ سے مشورہ کیا۔

Word by Word

• एतत्: this (statement)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; 'this' (object of श्रुत्वा)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः; 'having heard'

• महादेवः: Mahādeva (Śiva)
• महादेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासः—महान् देवः (कर्मधारय)

• भूतस्य: of the being/spirit
• भूतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• वदनात्: from the mouth
• वदनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• च्युतम्: fallen/dropped
• च्युतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: च्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक; च्यु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (याज्ञवल्क्यम्)

• कटि-स्थम्: situated at the waist
• कटि-स्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कटि (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (याज्ञवल्क्यम्); समासः—कट्याम् स्थितः (सप्तमी-तत्पुरुष)

• याज्ञवल्क्यम्: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• मन्त्रयामास: consulted/advised
• मन्त्रयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन्त्रय् (धातु; मन्त्र + णिच्)
• Form: लिट् (Periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मन्त्र-वित्: knower of mantras
• मन्त्र-वित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + विद् (धातु; कृदन्त-प्रातिपदिक 'वित्')
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—मन्त्रान् वेत्ति इति (उपपद-तत्पुरुष)

Speaker

Narrator (implied Vaiśampāyana) to Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mahādeva listens intently, then turns to consult Yājñavalkya—depicted unusually as positioned at the deity’s waist (katī-stha), suggesting intimate guardianship or a miniature sage-form; the spirit’s utterance hangs in the air like visible syllables.

Characters & Entities

• Mahādeva (Śiva)
• Yājñavalkya
• bhūta (spirit-being)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through wise counsel and mantra-knowledge; even crises are met with discernment, not impulse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) region is the broader sacred frame; the verse emphasizes mantra-counsel rather than praising a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed, but the mention of mantra-vijñāna points to remedial spiritual measures guided by realized sages.