Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

गते चादर्शनं देवे सोऽपि यक्षो मुदान्वितः । स्थापयामास देवेशं कुण्डलेश्वरमुत्तमम्

Transliteration

gate cādarśanaṃ deve so'pi yakṣo mudānvitaḥ | sthāpayāmāsa deveśaṃ kuṇḍaleśvaramuttamam

Translation

جب دیوتا نگاہوں سے اوجھل ہو گئے تو وہ یَکش بھی مسرت سے بھر گیا اور اس نے دیوتاؤں کے پروردگار کو ‘کُنڈلیشور’ نام کے اُتم لِنگ کے روپ میں قائم کیا۔

Word by Word

• गते: when (he/it) had gone
• गते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः, एकवचनम्; Locative absolute sense (सप्तमी-सम्बन्ध)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अदर्शनम्: disappearance; not being seen
• अदर्शनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; here as event/state in locative-absolute with 'गते' (understood)

• देवे: in/with regard to the god
• देवे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/समुच्चयार्थक-अव्यय (also/even)

• यक्षः: the Yakṣa
• यक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental of accompaniment)

• अन्वितः: endowed (with)
• अन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying यक्षः)

• स्थापयामास: he installed/established
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापयति; लिट् (परस्मैपदम्)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; णिजन्त (causative)

• देवेशम्: the Lord of gods
• देवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (देवानाम् ईशः), पुंलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्

• कुण्डलेश्वरम्: Kuṇḍaleśvara
• कुण्डलेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्डल + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (कुण्डलस्य ईश्वरः), पुंलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; देवेशस्य विशेषण/नाम

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कुण्डलेश्वरम्)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kundaleśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A joyful yakṣa, after the deity vanishes from sight, installs a radiant Śiva-liṅga named Kundaleśvara beside a sacred waterbody/riverbank; attendants hold ritual vessels and garlands; the atmosphere is auspicious and luminous.

Characters & Entities

• Yakṣa
• Mahādeva (Śiva)
• Kuṇḍaleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing and honoring Śiva’s symbol (Liṅga) is portrayed as a joy-filled act that anchors divine presence in sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kundaleśvara—presented as a revered manifestation and tīrtha within the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (installation of a Śiva-liṅga) is narrated as the foundational sacred act.