Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासी समार्बुदम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gaccheta rājendra guhāvāsīti cottamam | yatra siddho mahādevo guhāvāsī samārbudam

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: پھر اے بہترین بادشاہ! ‘گُہاواسی’ نامی اُس اعلیٰ تیرتھ کی طرف جاؤ، جہاں اربُد پہاڑ پر مہادیو ‘گُہاواسی’ کے نام سے سِدھ (کامل قدرت کے ساتھ ظاہر) ہوئے۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: Śrī Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-मार्कण्डेय (प्रातिपदिक; कर्मधारयः)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधन-रहितः कर्तृपद-रूपेण

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—काल/क्रमवाचक (then/thereafter)

• गच्छेत: should go
• गच्छेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; विध्यर्थः (should go)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राज-इन्द्र (प्रातिपदिक; तत्पुरुषः)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/Vocative), एकवचन

• गुहावासी: cave-dweller
• गुहावासी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुहा-वासी (प्रातिपदिक; तत्पुरुषः)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण (one who dwells in a cave)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• उत्तमम्: the best/excellent (place)
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• सिद्धः: accomplished/perfected
• सिद्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित विशेषण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (accomplished/perfected)

• महादेवः: Mahādeva (Śiva)
• महादेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-देव (प्रातिपदिक; कर्मधारयः)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गुहावासी: dwelling in a cave
• गुहावासी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गुहा-वासी (प्रातिपदिक; तत्पुरुषः)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (as epithet of Mahādeva)

• समार्बुदम्: in great abundance/fully
• समार्बुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्/क्रियाविशेषणवत् (very many; in full measure)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Guhāvāsī

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya indicates the route to the sacred place ‘Guhāvāsī’ on Arbuda: a rocky mountain with a cave-mouth shrine, a liṅga within, ascetics and pilgrims approaching with lamps and water-pots.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Mahādeva (Śiva)
• Guhāvāsī
• Arbuda (Mount Arbuda)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is framed as a dharmic movement toward places where Śiva’s presence is ‘siddha’—spiritually potent and liberating.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The excellent site named Guhāvāsī, associated with Mahādeva, located on/at Arbuda.

What ritualistic prescription is mentioned?

A travel injunction: “one should go” (gacchet) to the Guhāvāsī sacred place.