Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । पुरा दैत्यगणैरुग्रैर्युद्धेऽतिबलवत्तरैः । इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच्च्यावितो नृप

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | purā daityagaṇairugrairyuddhe'tibalavattaraiḥ | indro devagaṇaiḥ sārddhaṃ svarājyāccyāvito nṛpa

Translation

مارکنڈےیہ نے کہا: قدیم زمانے میں، اے بادشاہ، نہایت زورآور اور ہیبت ناک دَیتیہ گروہوں کے ساتھ جنگ میں، اندر دیوتاؤں کے لشکروں سمیت اپنی سلطنت سے بے دخل کر دیا گیا۔

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: कर्ता (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: कालाधिकरण/क्रियाविशेषण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• दैत्यगणैः: by the hosts of Daityas
• दैत्यगणैः: कर्ता (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य + गण (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैत्यानां गणाः)

• उग्रैः: fierce
• उग्रैः: कर्ता-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘दैत्यगणैः’)

• युद्धे: in battle
• युद्धे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• अतिबलवत्तरैः: very much stronger
• अतिबलवत्तरैः: कर्ता-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय) + बलवत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘दैत्यगणैः’); अतिशयार्थक-पूर्वपद (very)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्म (Patient in passive/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• देवगणैः: with the hosts of gods
• देवगणैः: सह/सहकर्ता (Accompaniment)
• Type: Noun
• Root: देव + गण (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां गणाः)

• सार्द्धम्: together with
• सार्द्धम्: सह (Accompaniment marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्द्धम् (अव्यय)
• Form: सहार्थक अव्यय (postposition-like adverb)

• स्वराज्यात्: from his own kingdom
• स्वराज्यात्: अपादान (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्व + राज्य (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; कर्मधारयः (स्वं राज्यं)

• च्यावितः: was driven out/dislodged
• च्यावितः: क्रिया-विशेष्य (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: च्यावय् (धातु; √च्यु causative/णिजन्त) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; णिजन्त (causative)

• नृप: O king
• नृप: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devatīrtha (implied as the forthcoming remedy)

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A fierce battlefield: Daitya hosts surge forward; Indra with the devas retreats, banners lowered—yet the sky hints at future redemption with a distant gleam of a river ford.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Indra
• Devagaṇa (hosts of gods)
• Daitya-gaṇa (demon hosts)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the mighty can fall through adverse karma and conflict; restoration comes through dharmic means taught later (tapas and tīrtha).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sets the story leading to the Revā-side tīrtha (Devatīrtha) where the devas regain perfection.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly here; it introduces the crisis that will be resolved through tapas and sacred waters.