Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः

Transliteration

tenaiva jātamātreṇa rāvo mukto mahātmanā | saṃvartakasya meghasya tena lokā jaḍīkṛtāḥ

Translation

اسی مہاتما نے پیدائش کے لمحے ہی ایک ہیبت ناک گرج چھوڑ دی؛ اس گرج سے، پرلَے کے سنورتک بادل کی آواز کی مانند، سارے جہان سُن ہو کر ماند پڑ گئے۔

Word by Word

• तेन: by him/with that
• तेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• जातमात्रेण: by (his) mere birth / as soon as born
• जातमात्रेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: जात (√जन्, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जातस्य मात्रम् = just-born)

• रावः: the roar/cry
• रावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• मुक्तः: was released/let loose
• मुक्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• संवर्तकस्य: of the world-ending (cataclysmic)
• संवर्तकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: संवर्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• मेघस्य: of the cloud
• मेघस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मेघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• तेन: by that/by him
• तेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सर्वनाम

• लोकाः: worlds/people
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• जडीकृताः: were stupefied/made inert
• जडीकृताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जड (प्रातिपदिक) + √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A newborn hero emits a thunderous roar; the three worlds appear stunned and motionless, with dark saṃvartaka clouds looming like pralaya.

Characters & Entities

• Saṃvartaka-megha (dissolution cloud)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic portents show that extraordinary power can arise with terrifying force, inviting discernment: power without Dharma becomes a cause of fear for the worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised in this verse; it uses cosmic imagery (saṃvartaka cloud) to describe the roar.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes an omen-like event at birth.