Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ततः प्रभृति तत्तीर्थमग्नितीर्थं प्रचक्षते । ये तत्र पक्षसन्धौ तु स्नानदानैस्तु भाविताः

Transliteration

tataḥ prabhṛti tattīrthamagnitīrthaṃ pracakṣate | ye tatra pakṣasandhau tu snānadānaistu bhāvitāḥ

Translation

اسی وقت سے وہ تِیرتھ ‘اگنی تیرتھ’ کے نام سے معروف ہوا۔ جو لوگ پکش کے سنگم پر وہاں اشنان اور دان کرتے ہیں، وہ انہی اعمال سے پاکیزہ اور سرفراز ہوتے ہیں۔

Word by Word

• ततः: thereafter/from that
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (Adverb)

• प्रभृति: from then onward
• प्रभृति: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्यय (Postposition-like adverb: 'from ... onwards')

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• तीर्थम्: pilgrimage-place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अग्नितीर्थम्: Agni-tīrtha (Fire-ford)
• अग्नितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः)

• प्रचक्षते: they call/declare
• प्रचक्षते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+चक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb of place)

• पक्षसन्धौ: at the junction of fortnights (new/full moon time)
• पक्षसन्धौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक) + सन्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle/emphasis)

• स्नानदानैः: by bathing and giving (charity)
• स्नानदानैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः (द्वन्द्वः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle)

• भाविताः: purified/imbued
• भाविताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) → भावित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: कर्मणि भूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agnitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at a river ghat labeled Agnitīrtha, performing ritual bath at twilight-like ‘junction’ time; some distribute alms while a small sacred fire burns nearby.

Characters & Entities

• Agnitīrtha
• Pakṣa-sandhi (lunar fortnight junction)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places become enduring vessels of merit; timed observances (snāna and dāna) transform the devotee’s inner purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agnitīrtha—so named from this event—associated with the Māhiṣmatī/Revā Khaṇḍa sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna (ritual bathing) and dāna (charity) at Agnitīrtha specifically at pakṣa-sandhi (the fortnight junction).