Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 48

Devanagari script

एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा । रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा

Transliteration

eṣā te kathitā tāta kāverī saritāṃ varā | rudradehasamutpannā tena puṇyā saridvarā

Translation

اے عزیز! میں نے تمہیں کاویری کا بیان سنا دیا، جو دریاؤں میں سب سے برتر ہے۔ وہ رودر کے اپنے جسم سے اُتپَنّ ہوئی، اسی لیے نہایت پُنّیہ مئی اور مقدّس دھاراؤں میں سب سے افضل ہے۔

Word by Word

• एषा: this (she)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (here: dative ‘to you’)

• कथिता: has been told
• कथिता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), कर्मणि-प्रयोगे ‘has been told’

• तात: dear one/son
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• कावेरी: Kāverī (river)
• कावेरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कावेरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• सरिताम्: of rivers
• सरिताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन

• वरा: excellent/best
• वरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कावेरी)

• रुद्रदेहसमुत्पन्ना: arisen from Rudra’s body
• रुद्रदेहसमुत्पन्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र-देह-समुत्पन्न (प्रातिपदिक; उत्पद् धातु-निष्पन्न कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् (कावेरी); समासः—तत्पुरुषः (रुद्रस्य देहात् समुत्पन्ना)

• तेन: therefore/for that reason
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पुण्या: holy/meritorious
• पुण्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सरिद्वरा)

• सरिद्वरा: the best river
• सरिद्वरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरित्-वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (वरा सरित् = सरिद्वरा)

Speaker

Skanda (deduced from Skanda Purana narrative framework)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāverī

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (implied)

Visual Art Cues

Scene: Kāverī appears as a radiant river-goddess emerging from Rudra’s body/aura; sages and devotees offer water-libations; the river is crowned as ‘best among rivers’.

Characters & Entities

• Kāverī
• Rudra (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāverī’s holiness is grounded in her divine origin from Rudra, making her a premier purifier and giver of puṇya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāverī river itself as a supreme tīrtha-river within the Skanda Purana’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit act is commanded here; it concludes the praise establishing Kāverī’s sanctity (supporting snāna, dāna, and darśana in context).