Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान् । किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः

mūlaśākaphalaiścānyaṃ kālaṃ nayati buddhimān | kiṃcitkālaṃ vasaṃstatra tīrthe śaivālabhojanaḥ

دانشمند نے مزید وقت جڑوں، ساگ اور پھلوں پر گزارا۔ کچھ عرصہ وہ اس تیرتھ میں مقیم رہا اور آبی کائی کو بھی غذا بنا کر بسر کرتا رہا۔

मूलwith roots
मूल:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘मूलशाकफलैः’ इत्यत्र समाहार-समुच्चयार्थे
शाकwith vegetables/greens
शाक:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशाक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘मूलशाकफलैः’ इत्यत्र
फलैःwith fruits
फलैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
अन्यम्another (portion of)
अन्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘कालम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
कालम्time
कालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
नयतिspends/leads (time)
नयति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
बुद्धिमान्the wise man
बुद्धिमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्तृपद
किंचित्some/a little
किंचित्:
Visheshana (Qualifier)
TypeIndeclinable
Rootकिंचित् (अव्यय/सर्वनाम-निपात)
Formपरिमाणवाचक-अव्यय (adverbial quantifier)
कालम्time
कालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘वसन्’ क्रियायाः कालावधि
वसन्dwelling/staying
वसन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootवस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
तीर्थेat the sacred ford/place of pilgrimage
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
शैवालभोजनःone whose food is algae (algae-eater)
शैवालभोजनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशैवाल (प्रातिपदिक) + भोजन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भवः): शैवालं भोजनं यस्य/शैवालं भुङ्क्ते इति; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Narrator (contextual Purāṇic narration; likely Sūta)

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha

Type: kshetra

Listener: A respectful inquirer addressed as ‘mānada’ in the surrounding context

Scene: An ascetic at the Revā riverbank lives on roots, greens, and fruits; later he gathers aquatic moss near the water’s edge, dwelling in a humble riverside hermitage amid reeds and stones.

T
Tīrtha (the saṅgama)
K
Kubera (implied)

FAQs

Renunciation of comfort through restrained diet and tīrtha-residence is portrayed as a powerful support for spiritual attainment.

The same tīrtha at the confluence is emphasized as a place fit for sustained austerity.

Ahāra-niyama (regulated diet): living on roots/greens/fruits, and even śaivāla (aquatic moss) while staying at the tīrtha.