Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 124

Devanagari script

त्रिकालमर्चयेदीशं देवदेवं त्रिलोचनम् । दशांशेन तु राजेन्द्र होमं तत्रैव कारयेत्

Transliteration

trikālamarcayedīśaṃ devadevaṃ trilocanam | daśāṃśena tu rājendra homaṃ tatraiva kārayet

Translation

وہ تینوں اوقات میں ایش—دیوتاؤں کے دیوتا، سہ چشم پروردگار—کی پوجا کرے؛ اور اے بہترین بادشاہ، جپ کا دسواں حصہ لے کر وہیں ہوم (آگ کی آہوتی) کرائے۔

Word by Word

• त्रिकालम्: at the three times (thrice daily)
• त्रिकालम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि + काल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (adverbial: 'at the three times')

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; सकर्मकः

• ईशम्: the Lord
• ईशम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• देवदेवम्: God of gods
• देवदेवम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः); पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रिलोचनम्: three-eyed
• त्रिलोचनम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु/तत्पुरुषप्रायः (त्रीणि लोचनानि यस्य); पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (ईशम्)

• दशांशेन: with a tenth part (tithe)
• दशांशेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दशांश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (दशस्य अंशः); पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha/Particle
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (particle: 'but/indeed')

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Vocative)
• Type: Noun
• Root: राजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः); पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• होमम्: fire-offering (homa)
• होमम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Deśa-adhikaraṇa (Locative adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb: 'there')

• एव: indeed/only
• एव: Particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारण-निपातः (emphatic particle: 'only/indeed')

• कारयेत्: should cause to be done / should have performed
• कारयेत्: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) [णिच् causative: कारय]
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त-प्रयोगः (causative); विधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; सकर्मकः

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (addressed as ‘O best of kings’)

Visual Art Cues

Scene: A royal devotee at a riverside Śiva-shrine performs dawn–noon–dusk worship of the three-eyed Lord; a small homa-kunda burns as offerings are made after japa.

Characters & Entities

• Īśa (Śiva)
• Trilocana (Śiva)
• Mārkaṇḍeya
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion becomes complete when mantra (japa) is sealed by worship (arcana) and sacrificial offering (homa).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The procedure is taught within the Revā Khaṇḍa tīrtha-cycle, culminating in the merit connected with Jvāleśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Three-times-daily Śiva worship and a homa performed with one-tenth proportion (daśāṃśa) of the japa count.