Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 58

Devanagari script

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । अनेकहर्म्यसंछन्नमनेकायतनोज्ज्वलम्

Transliteration

kṛtakautukasambādhaṃ nānādhātuvicitritam | anekaharmyasaṃchannamanekāyatanojjvalam

Translation

وہ شہر تراشے ہوئے عجائبات سے بھرا ہوا تھا، طرح طرح کی دھاتوں اور معدنیات کی رنگا رنگی سے مزین؛ بے شمار محلّات سے ڈھکا ہوا اور بہت سے مندر و منڈپوں کی روشنی سے تاباں تھا۔

Word by Word

• कृत: made, done
• कृत: Samāsa-aṅga (Compound member)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप (made)

• कौतुक: festivity, curiosity, spectacle
• कौतुक: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: कौतुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• सम्बाधम्: crowded/packed with festivities
• सम्बाधम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम्बाध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कृत-कौतुक-सम्बाध) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• नाना: various
• नाना: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/विशेषणप्रयोग)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे (indeclinable used adjectivally: various)

• धातु: mineral/metal
• धातु: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• विचित्रितम्: decorated with various minerals
• विचित्रितम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: वि-चित्र् (धातु) + णिच्? (causative sense) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (नाना-धातु-विचित्रित) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• अनेक: many
• अनेक: Samāsa-aṅga
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• हर्म्य: mansion, palace
• हर्म्य: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• संछन्नम्: covered with many mansions
• संछन्नम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम्-छद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अनेक-हर्म्य-संछन्न) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• अनेक: many
• अनेक: Samāsa-aṅga
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• आयतन: abode, shrine, building
• आयतन: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• उज्ज्वलम्: bright with many edifices
• उज्ज्वलम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अनेक-आयतन-उज्ज्वल) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

Speaker

Unnamed narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bāṇapura (āyatana-network)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A dense city interior: glittering mineral/metal inlays on walls and pillars, countless mansions rising behind rows of bright sanctuaries and assembly halls, the whole space crowded with marvels.

Characters & Entities

• Bāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A civilization may shine outwardly through art and wealth, yet still require inner dharma to endure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; this is a narrative city-portrait.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.