Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 148

Devanagari script

पौषे तु कुङ्कुमं देयं माघे पात्रं तिलैर्भृतम् । फाल्गुने मासि सम्प्राप्ते पात्रं मोदकसंभृतम्

Transliteration

pauṣe tu kuṅkumaṃ deyaṃ māghe pātraṃ tilairbhṛtam | phālgune māsi samprāpte pātraṃ modakasaṃbhṛtam

Translation

پوش کے مہینے میں کُنکُم (زعفران) دان کرنا چاہیے۔ ماگھ میں تلوں سے بھرا ہوا برتن دان کرے۔ جب پھالگُن آئے تو مودکوں سے بھرا ہوا برتن دان کرے۔

Word by Word

• पौषे: in (the month of) Pauṣa
• पौषे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पौष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालवाचक-सप्तमी

• तु: then/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात

• कुङ्कुमम्: saffron
• कुङ्कुमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुङ्कुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• देयम्: to be given
• देयम्: Vidhi (Injunctive predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त; √दा (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधिलिङ्गार्थक-कर्तव्यता (gerundive/णीयत्-प्रत्यय), ‘to be given’

• माघे: in (the month of) Māgha
• माघे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालवाचक-सप्तमी

• पात्रम्: a vessel
• पात्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तिलैः: with sesame seeds
• तिलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण/साधन-कारक (instrumental)

• भृतम्: filled
• भृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भृत (कृदन्त; √भृ (धातु))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), ‘filled’

• फाल्गुने: in (the month of) Phālguna
• फाल्गुने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालवाचक-सप्तमी

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• सम्प्राप्ते: when it has arrived
• सम्प्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम्प्राप्त (कृदन्त; √आप् (धातु) उपसर्ग सम्+प्र)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) अर्थः ‘when (it) has arrived’

• पात्रम्: a vessel
• पात्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मोदक-संभृतम्: filled with modakas (sweet dumplings)
• मोदक-संभृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोदक (प्रातिपदिक) + संभृत (कृदन्त; √भृ (धातु) उपसर्ग सम्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); षष्ठी-तत्पुरुष (मोदकैः/मोदकयुक्तैः संभृतम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha sphere

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Three winter-month vignettes: offering saffron in a small casket, a sesame-filled vessel, and a modaka-filled bowl; brāhmaṇa recipient beside a river shrine; cool-season palette and incense smoke.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Offerings of fragrance, nourishment, and sweetness cultivate purity and auspiciousness throughout the year.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Revā Khaṇḍa milieu, where Narmadā-linked observances praise dāna as a key pilgrimage virtue.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pauṣa: kuṅkuma; Māgha: sesame-filled vessel; Phālguna: modaka-filled vessel.