Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 126

Devanagari script

ब्रह्मणे धर्ममुद्दिश्य तस्या लोका ह्यनामयाः । एवं च पक्षपक्षान्ते श्राद्धे तर्पेद्द्विजोत्तमान्

Transliteration

brahmaṇe dharmamuddiśya tasyā lokā hyanāmayāḥ | evaṃ ca pakṣapakṣānte śrāddhe tarpeddvijottamān

Translation

برہمن اور دھرم کو مقصد بنا کر کیے گئے عمل سے اس کے لوک بے رنج و آفت ہو جاتے ہیں۔ اسی طرح ہر پکش کے اختتام پر شرادھ کے وقت اُتم دِوِجوں کو ترپن دینا چاہیے۔

Word by Word

• ब्रह्मणे: for Brahman (the Absolute)
• ब्रह्मणे: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• धर्मम्: dharma/righteousness
• धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उद्दिश्य: having dedicated (to)
• उद्दिश्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उद्+दिश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having intended/dedicated to’

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• लोकाः: worlds/realms
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Emphasis (Nipāta/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), निश्चयार्थे

• अनामयाः: free from disease/sorrow
• अनामयाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनामय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (लोकाः)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), प्रकारार्थे

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• पक्षपक्षान्ते: at the end of a fortnight
• पक्षपक्षान्ते: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक) + पक्षान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (काल-अधिकरण)

• श्राद्धे: at the śrāddha rite
• श्राद्धे: Adhikaraṇa (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तर्पेत्: should satisfy (offer libations to)
• तर्पेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• द्विजोत्तमान्: the best brāhmaṇas
• द्विजोत्तमान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic instruction; likely within the Revā-khaṇḍa discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: At the close of a fortnight, a householder performs śrāddha by the river: seated on kuśa, offering tarpaṇa with water and sesame; brāhmaṇas sit in a row to be honored; the atmosphere is serene, suggesting ‘anāmaya lokas’.

Characters & Entities

• Brahman
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual acts dedicated to Brahman and Dharma purify one’s destiny and are said to yield untroubled spiritual realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā-khaṇḍa framework (Narmadā sacred region) underlies the instruction, though no single tirtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform śrāddha and offer tarpaṇa to eminent dvijas at the end of each fortnight (pakṣānta).