Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 94

Devanagari script

भूर्भुवेश्वरतीर्थं च ख्याता शूलेश्वरी तथा । सारस्वतं दारुकेशमश्विनोस्तीर्थमुत्तमम्

Transliteration

bhūrbhuveśvaratīrthaṃ ca khyātā śūleśvarī tathā | sārasvataṃ dārukeśamaśvinostīrthamuttamam

Translation

وہاں بھوربھویشور تیرتھ بھی ہے اور مشہور شُولیشوری؛ نیز سارَسوت تیرتھ، دارُکیش، اور بہترین اشوِنوس تیرتھ بھی ہیں۔

Word by Word

• भूर्भुवेश्वरतीर्थम्: Bhūrbhuveśvara-tirtha
• भूर्भुवेश्वरतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूर्भुवेश्वरतीर्थ (प्रातिपदिक; भूर्भुवेश्वर + तीर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूर्भुवेश्वरस्य तीर्थम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• ख्याता: famed, well-known
• ख्याता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (कृदन्त; √ख्या (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त-विशेषणम् (known/famed)

• शूलेश्वरी: Śūleśvarī (goddess)
• शूलेश्वरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूलेश्वरी (प्रातिपदिक; शूल + ईश्वरी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (शूलस्य ईश्वरी)

• तथा: likewise, also
• तथा: Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/तुल्यतार्थक (also/likewise)

• सारस्वतम्: Sārasvata (tirtha/spot)
• सारस्वतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दारुकेशम्: Dārukeśa
• दारुकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारुकेश (प्रातिपदिक; दारुक + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दारुकस्य ईशः)

• अश्विनोः: of the Aśvins
• अश्विनोः: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), द्विवचन; अश्विनौ (the Aśvins)

• तीर्थम्: tirtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūrbhuveśvara-tīrtha; Śūleśvarī; Sārasvata-tīrtha; Dārukeśa; Aśvinos-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A sequence of shrines: a towering Bhūrbhuveśvara liṅga under a cosmic canopy; a fierce yet protective Śūleśvarī Devī with trident; a serene Sārasvata spot with manuscripts and swans; Dārukeśa in a grove; and Aśvinos-tīrtha with twin divine physicians blessing pilgrims.

Characters & Entities

• Bhūrbhuveśvara-tīrtha
• Śūleśvarī
• Sārasvata
• Dārukeśa
• Aśvinos-tīrtha
• Aśvins

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha-landscape includes Śiva, Śakti, and Vedic deities, indicating that dharma integrates multiple divine forms through pilgrimage and remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhūrbhuveśvara-tīrtha, Śūleśvarī, Sārasvata, Dārukeśa, and Aśvinos-tīrtha are listed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription appears in the verse.