Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 92

Devanagari script

विश्वरूपाह्वयं तीर्थं नारायणकृतं तथा । मूलश्रीपतितीर्थं च चौलश्रीपतिसंज्ञकम्

Transliteration

viśvarūpāhvayaṃ tīrthaṃ nārāyaṇakṛtaṃ tathā | mūlaśrīpatitīrthaṃ ca caulaśrīpatisaṃjñakam

Translation

وشوروپ کے نام سے تیرتھ ہے، جسے نارائن نے قائم کیا؛ اور مُول شری پتی-تیرتھ، نیز چَول شری پتی کے نام سے معروف مقام ہے۔

Word by Word

• विश्वरूपाह्वयम्: called ‘Viśvarūpa’
• विश्वरूपाह्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्वरूप (प्रातिपदिक) + आह्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वरूप-आह्वयम् = विश्वरूप-नामकं) विशेषणम् (तीर्थम्)

• तीर्थम्: sacred ford/place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• नारायणकृतम्: made/established by Nārāyaṇa
• नारायणकृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नारायण (प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त; कृ धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नारायणेन कृतम्) विशेषणम् (तीर्थम्)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक

• मूलश्रीपतितीर्थम्: Mūlaśrīpati tīrtha
• मूलश्रीपतितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक) + श्रीपति (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (मूल-श्रीपतेः तीर्थम् / मूलं श्रीपतितीर्थम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• चौलश्रीपतिसंज्ञकम्: named ‘Caulaśrīpati’
• चौलश्रीपतिसंज्ञकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चौल (प्रातिपदिक) + श्रीपति (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (चौल-श्रीपति-नामकं) विशेषणम् (तीर्थम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvarūpa-tīrtha; Mūla-Śrīpati-tīrtha; Caula-Śrīpati

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Viṣṇu shrine by the river with a cosmic ‘Viśvarūpa’ mural behind the deity; an inscription indicating ‘Nārāyaṇa-kṛta’; two nearby Śrīpati stations—one marked ‘Mūla’ (older, simpler sanctum) and another ‘Caula’ (distinct local style), pilgrims offering tulasī and lamps.

Characters & Entities

• Viśvarūpa-tīrtha
• Nārāyaṇa
• Mūla-Śrīpati-tīrtha
• Caula-Śrīpati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are portrayed as divinely founded (here, by Nārāyaṇa), making pilgrimage an act of aligning with cosmic order (dharma).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśvarūpa-tīrtha (said to be established by Nārāyaṇa), Mūla-Śrīpati-tīrtha, and Caula-Śrīpati are highlighted.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse primarily identifies and venerates the sites.