Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 68

Devanagari script

रोहिण्यं चक्रतीर्थं च उत्तरेश्वरसंज्ञितम् । भोगेश्वरं च केदारं निष्कलङ्कमतः परम्

Transliteration

rohiṇyaṃ cakratīrthaṃ ca uttareśvarasaṃjñitam | bhogeśvaraṃ ca kedāraṃ niṣkalaṅkamataḥ param

Translation

(وہاں) روہِنی، چکر تیرتھ اور اُتّریشور کے نام سے موسوم مقام ہے؛ نیز بھوگیشور اور کیدار بھی ہیں؛ اور ان سب کے پرے نِشکلنک (مقام) ہے۔

Word by Word

• रोहिण्यम्: Rohiṇī (a tīrtha/place-name)
• रोहिण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• चक्रतीर्थम्: Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चक्रस्य तीर्थम्)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• उत्तरेश्वरसंज्ञितम्: named ‘Uttareśvara’
• उत्तरेश्वरसंज्ञितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + सम्, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; ‘उत्तरेश्वर’ इति संज्ञा यस्य तत्

• भोगेश्वरम्: Bhogeśvara
• भोगेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भोगस्य ईश्वरः)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• केदारम्: Kedāra
• केदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• निष्कलङ्कम्: spotless, without blemish
• निष्कलङ्कम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + कलङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नञ्/निः-पूर्वक तत्पुरुष (कलङ्करहितम्)

• अतः: thereafter/therefore
• अतः: Hetu/Discourse marker
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/तस्मात्-अर्थे (therefore/from this)

• परम्: supreme; further
• परम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Revā Khaṇḍa pilgrimage narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rohiṇī; Cakratīrtha; Uttareśvara; Bhogeśvara; Kedāra; Niṣkalaṅka

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim party on the Narmadā bank reading a palm-leaf list of tīrthas; successive small shrines/lingas appear like a garland along the river, each labeled Rohiṇī, Cakratīrtha, Uttareśvara, Bhogeśvara, Kedāra, Niṣkalaṅka.

Characters & Entities

• Rohiṇī
• Cakra-tīrtha
• Uttareśvara
• Bhogeśvara
• Kedāra
• Niṣkalaṅka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is portrayed as movement toward inner ‘stainlessness’ (niṣkalaṅka)—outer sacred stations mirror the goal of moral and spiritual purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rohiṇī, Cakra-tīrtha, Uttareśvara, Bhogeśvara, Kedāra, and Niṣkalaṅka are named as sacred places.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified in this verse; it continues the itinerary of tīrthas.