Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते । मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्

Transliteration

brahmāvartaṃ ca pattreśaṃ vāhnaṃ sauraṃ ca kīrtyate | meghanādaṃ dārutīrthaṃ devatīrthaṃ guhāśrayam

Translation

اسی طرح برہماورت، پترےش، واہن اور سَور کا بھی ذکرِ خیر کیا جاتا ہے؛ نیز میگھناد، دارُو تیرتھ اور دیوتیرتھ—جو غار میں پناہ لیے ہوئے ہے۔

Word by Word

• ब्रह्मावर्तम्: Brahmāvarta
• ब्रह्मावर्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + आवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः आवर्तः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• पत्त्रेशम्: Pattreśa
• पत्त्रेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्त्र + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पत्त्रस्य ईशः)

• वाह्नम्: Vāhna (a name/title)
• वाह्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाह्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सौरम्: Saura (related to Sūrya)
• सौरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कीर्त्यते: is proclaimed/mentioned
• कीर्त्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• मेघनादम्: Meghanāda
• मेघनादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मेघ + नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मेघवत् नादः / मेघस्य नादः)

• दारुतीर्थम्: Dāru-tīrtha
• दारुतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारु + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः

• देवतीर्थम्: Deva-tīrtha
• देवतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां तीर्थम्)

• गुहाश्रयम्: Guhāśraya (cave-shelter)
• गुहाश्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुहा + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (गुहायाः आश्रयः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmāvarta; Devatīrtha (guhāśraya); Dāru Tīrtha (reiterated)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A map-like procession: Brahmāvarta grove with a small Brahmā shrine; a sun-altar at dawn; a fire-altar; then a cave mouth with a sanctified spring labeled Devatīrtha.

Characters & Entities

• Brahmāvarta
• Pattreśa
• Vāhna
• Saura
• Meghanāda
• Dāru Tīrtha
• Devatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even varied natural settings—like cave-sheltered shrines—are integrated into dharma as sacred stations worthy of praise and remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devatīrtha (guhāśraya, cave-sheltered) is highlighted among Brahmāvarta, Saura, Meghanāda, and Dāru Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the emphasis is on kīrtana (proclamation) of the tīrthas’ names and their sanctity.