Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

Devanagari script

तथा देवपथं तीर्थं तीर्थं यज्ञसहस्रकम् । शुक्लतीर्थं दीप्तिकेशं विष्णुतीर्थं च योधनम्

Transliteration

tathā devapathaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ yajñasahasrakam | śuklatīrthaṃ dīptikeśaṃ viṣṇutīrthaṃ ca yodhanam

Translation

اسی طرح ‘دیَوپَتھ’ تیرتھ ہے اور ‘یَجْنَ سہسرک’ نام کا تیرتھ بھی۔ پھر شُکل تیرتھ، دیپتیکیش، اور ‘یودھن’ کہلانے والا وِشنو تیرتھ بھی ہے۔

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• देवपथम्: Devapatha (path of the gods; name of a tīrtha)
• देवपथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)

• तीर्थम्: tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• तीर्थम्: tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• यज्ञसहस्रकम्: Yajña-sahasraka (thousand-sacrifice tīrtha)
• यज्ञसहस्रकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + सहस्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)

• शुक्लतीर्थम्: Śukla-tīrtha (the ‘white/pure’ tīrtha)
• शुक्लतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)

• दीप्तिकेशम्: Dīptikeśa (radiant-haired; name of a tīrtha)
• दीप्तिकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीप्ति (प्रातिपदिक) + केश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)

• विष्णुतीर्थम्: Viṣṇu-tīrtha
• विष्णुतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• योधनम्: Yodhana (name of a tīrtha)
• योधनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devapatha; Yajña-sahasraka; Śukla; Dīptikeśa; Viṣṇu-tīrtha (Yodhana)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A long riverbank road marked as Devapatha with pilgrims carrying staffs; a bright white-stone ghat for Śukla-tīrtha; a radiant shrine with flaming aureole for Dīptikeśa; and a Viṣṇu shrine with discus and conch, banner reading Yodhana.

Characters & Entities

• Devapatha Tīrtha
• Yajñasahasraka Tīrtha
• Śukla Tīrtha
• Dīptikeśa
• Viṣṇu Tīrtha
• Yodhana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa sacralizes the landscape by naming it—turning geography into a devotional itinerary that supports purity and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devapatha, Yajñasahasraka, Śukla Tīrtha, Dīptikeśa, and Viṣṇu Tīrtha (Yodhana) are enumerated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse functions as a catalog for pilgrims performing customary snāna and tīrtha-darśana.