Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

वरुणेश्वरतीर्थं च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम् । सिद्धेश्वरं यमेशं च ब्रह्मेश्वरमतः परम्

Transliteration

varuṇeśvaratīrthaṃ ca liṅgānyaṣṭottaraṃ śatam | siddheśvaraṃ yameśaṃ ca brahmeśvaramataḥ param

Translation

وہاں ورُنےشور تیرتھ ہے اور ایک سو آٹھ لِنگ ہیں؛ پھر سدھیشور اور یمیش، اور اس کے بعد برہمیشر ہے۔

Word by Word

• वरुणेश्वरतीर्थम्: the Varuṇeśvara sacred ford
• वरुणेश्वरतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वरुण-ईश्वर-तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वरुणस्य ईश्वरः → वरुणेश्वरः; वरुणेश्वरस्य तीर्थम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• लिङ्गानि: liṅgas (emblems)
• लिङ्गानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन

• अष्टोत्तरम्: (by) eight more (i.e., plus eight)
• अष्टोत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट-उत्तर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (अष्ट + उत्तर = eight more)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; संख्यावाचक-नाम

• सिद्धेश्वरम्: Siddheśvara
• सिद्धेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (सिद्धानाम् ईश्वरः)

• यमेशम्: Yameśa
• यमेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (यमस्य ईशः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ब्रह्मेश्वरम्: Brahmeśvara
• ब्रह्मेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः ईश्वरः)

• अतः: thereafter; then
• अतः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/हेतु/अनन्तरार्थे (thereafter/from this)

• परम्: next; further
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (अग्रिमम्/श्रेष्ठम्)

Speaker

Sūta (deduced) continuing the tīrtha list

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varuṇeśvara-tīrtha (with 108 liṅgas; Siddheśvara, Yameśa, Brahmeśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-uttama (addressed audience)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim procession along the Narmadā bank enters a grove-temple zone: a main Varuṇeśvara liṅga near water, with many small liṅgas (108) arranged like a garland; nearby stand shrines labeled Siddheśvara, Yameśa, and Brahmeśvara.

Characters & Entities

• Varuṇeśvara Tīrtha
• 108 Liṅgas
• Siddheśvara
• Yameśa
• Brahmeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s presence is multiplied through liṅga-kṣetras; pilgrimage becomes a sustained practice of remembrance and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Varuṇeśvara Tīrtha and associated Śiva sites—Siddheśvara, Yameśa, and Brahmeśvara—plus the cluster of 108 liṅgas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the mention of 108 liṅgas strongly implies liṅga-darśana and pūjā as pilgrim practices.