Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

Transliteration

sarvakṣatraguṇairyukto brahmavidbrāhmaṇottamaḥ | toṣayanparayā bhaktyā pitarau paramārthavat

Translation

وہ تمام کشتریہ اوصاف سے آراستہ تھا، پھر بھی برہمن کا عارف اور برہمنوں میں افضل؛ وہ اعلیٰ ترین بھکتی کے ساتھ اپنے ماں باپ کو خوش رکھتا، گویا پرمارتھ—اعلیٰ حقیقت—کا سچا طالب ہو۔

Word by Word

• सर्वक्षत्रगुणैः: with all kṣatriya qualities
• सर्वक्षत्रगुणैः: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + क्षत्र + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—सर्वक्षत्र-गुण (तत्पुरुषः: क्षत्रस्य गुणाः)

• युक्तः: endowed, joined
• युक्तः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे—समन्वितः

• ब्रह्मवित्: knower of Brahman/Veda
• ब्रह्मवित्: Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—ब्रह्म विद् (उपपद-तत्पुरुषः: ब्रह्म वेत्ति)

• ब्राह्मणोत्तमः: best of Brahmins
• ब्राह्मणोत्तमः: Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—ब्राह्मणानाम् उत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• तोषयन्: pleasing, satisfying
• तोषयन्: Kriya (Action as participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी

• परया: with supreme
• परया: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘भक्त्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• भक्त्या: devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• पितरौ: (his) two parents
• पितरौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन

• परमार्थवत्: properly, as is right/with true intent
• परमार्थवत्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: परम + अर्थ + वत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial use of -वत्), अर्थे—यथावत्/सम्यक्; ‘तोषयन्’ इत्यस्य क्रियाविशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jamadagni-āśrama / Bhṛgukaccha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Young Rāma (Paraśurāma) stands respectfully before Jamadagni and Reṇukā, offering water/flowers; his posture is martial yet humble, suggesting kṣatriya virtues refined by brahma-jñāna; the āśrama radiates peace.

Characters & Entities

• Rāma (Paraśurāma, implied)
• Parents (Jamadagni and Reṇukā, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest character harmonizes strength with spiritual knowledge and expresses dharma through devotion to one’s parents.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the focus is ethical and devotional qualities.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the verse elevates bhakti and service to parents as lived dharma.