Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृङ्गितीर्थं ततो गच्छेन्मोक्षदं सर्वदेहिनाम् । मृतानां तत्र राजेन्द्र मोक्षप्राप्तिर्न संशयः

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | śṛṅgitīrthaṃ tato gacchenmokṣadaṃ sarvadehinām | mṛtānāṃ tatra rājendra mokṣaprāptirna saṃśayaḥ

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: پھر شِرِنگی تیرتھ کو جانا چاہیے جو تمام جسم داروں کو موکش دیتا ہے۔ اے راجاؤں کے سردار! جو وہاں مرتے ہیں، ان کی نجات میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the revered Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक; श्री + मार्कण्डेय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), तृतीयपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• शृङ्गितीर्थम्: Śṛṅgi-tīrtha
• शृङ्गितीर्थम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शृङ्गितीर्थ (प्रातिपदिक; शृङ्गि + तीर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शृङ्गिणः तीर्थम्)

• ततः: then/from there
• ततः: Desha/Kala (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/क्रमवाचक-अव्यय (then/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), तृतीयपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मोक्षदम्: granting liberation
• मोक्षदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोक्षद (प्रातिपदिक; मोक्ष + द)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (मोक्षं ददाति इति)

• सर्वदेहिनाम्: of all embodied beings
• सर्वदेहिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्वदेहिन् (प्रातिपदिक; सर्व + देहिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; कर्मधारयः

• मृतानाम्: of the dead
• मृतानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; मृ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Desha (Place/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक; राजन् + इन्द्र)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• मोक्षप्राप्तिः: attainment of liberation
• मोक्षप्राप्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्षप्राप्ति (प्रातिपदिक; मोक्ष + प्राप्ति)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य प्राप्तिः)

• न: no/not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śṛṅgitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A king (addressed ‘rājendra’)

Visual Art Cues

Scene: Sage Mārkaṇḍeya points the way to Śṛṅgitīrtha; a sacred ford on the Revā with steps/ghat, pilgrims bathing; above, a symbolic gateway of liberation; the king listens reverently.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Śṛṅgitīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain tīrthas are taught as mokṣa-prada—places where pilgrimage and especially death are said to culminate in liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śṛṅgitīrtha, praised as a liberation-granting ford within the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage (gacchet)—the instruction is to go to the tīrtha; no specific rite is stated in this verse.