Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः । मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्

Transliteration

tataścāyatanaṃ pārtha devadevasya śūlinaḥ | muṇḍināmeti vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śubham | kārttikyāṃ tu viśeṣeṇa gayātīrthena tatsamam

Translation

پھر، اے پارتھ! دیودیو شُولِن (ترشول دھاری) کا وہ مقدس آستانہ “مُنڈِنا” کے نام سے مشہور ہوا—مبارک اور تمام گناہوں کو دور کرنے والا۔ کارتک کے مہینے میں یہ خاص طور پر ثواب بخش ہے، گویا گیا تیرتھ کے برابر۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, देश/कालवाचक (then/thereafter)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (and)

• आयतनम्: abode/shrine
• आयतनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Voc. sg.)

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवदेव (प्रातिपदिक: देव + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.), षष्ठी-तत्पुरुष (lord of gods)

• शूलिनः: of the trident-bearer (Śiva)
• शूलिनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.)

• मुण्डिना: Muṇḍinā (name)
• मुण्डिना: Karta (Subject complement/name/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुण्डिना (प्रातिपदिक/नाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (नामरूप), प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom. sg.)

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/नामनिर्देशार्थक अव्यय (quotative)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Kriyā (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + ख्या (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (is renowned)

• सर्वपापहरम्: removing all sins
• सर्वपापहरम्: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिक: हर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), उपपद-तत्पुरुष (remover of all sins), विशेषण (of आयतनम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), विशेषण (of आयतनम्)

• कार्त्तिक्याम्: in (the month of) Kārttikī
• कार्त्तिक्याम्: Adhikaraṇa (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Loc. sg.)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विशेषार्थ/विरोध (indeed/but)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial instrumental: especially)

• गयातीर्थेन: with/like the Gayā tīrtha (as a standard)
• गयातीर्थेन: Upamāna/Pramāṇa (Standard of comparison/उपमान-प्रमाण)
• Type: Noun
• Root: गया + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.), षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषार्थ (Gaya pilgrimage-place)

• तत्: that
• तत्: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), विशेषण (of ‘समम्’)

• समम्: equal (to)
• समम्: Kriyā (Implied copula predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), विधेय-विशेषण (equal)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narration to Pārtha/Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muṇḍinā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (addressed as Pārtha)

Visual Art Cues

Scene: A radiant Śiva shrine titled Muṇḍinā; pilgrims arrive in Kārttika with lamps; the temple is portrayed as a sin-destroying locus, with inscriptions proclaiming ‘Gayā-tulya’.

Characters & Entities

• Pārtha (Yudhiṣṭhira)
• Śūlin (Śiva)
• Muṇḍinā
• Kārttika
• Gayā-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and worship at a Śaiva shrine can destroy sins; Kārttika magnifies the fruit of devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Muṇḍinā—an āyatana of Śiva (Śūlin), praised as sin-destroying and auspicious.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied: undertake worship/pilgrimage especially in Kārttika; the verse highlights time-specific potency rather than a detailed rite.