Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

ब्राह्मणा द्विजमन्वेष्टुं धाविताः सर्वतोदिशम् । तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः

Transliteration

brāhmaṇā dvijamanveṣṭuṃ dhāvitāḥ sarvatodiśam | tāvatkathaṃcitkenāpi gahanaṃ vanamāśritaḥ

Translation

برہمن اس دِوِج مہمان کی تلاش میں ہر سمت دوڑ پڑے۔ ادھر وہ کسی طرح گھنے جنگل میں پناہ لے چکا تھا۔

Word by Word

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• द्विजम्: the twice-born (Brahmin)
• द्विजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्वेष्टुम्: to search for
• अन्वेष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: अनु + इष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to search’; धातुः—इष्/एष् (अन्वेषणे), उपसर्गः—अनु

• धाविताः: ran/hastened
• धाविताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: धाव् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक-विशेषण (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having run/they ran’

• सर्वतः: from all sides
• सर्वतः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, दिशावाचक/पर्यायार्थक (adverb: 'from all sides')

• दिशम्: direction
• दिशम्: Adhikarana (Direction/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (सर्वतः + दिशम् = सर्वतोदिशम् इति समासवत् प्रयोगः)

• तावत्: meanwhile/so long
• तावत्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (correlative adverb: 'so long/then/meanwhile')

• कथंचित्: somehow
• कथंचित्: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: कथंचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: 'somehow')

• केन: by someone
• केन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; (केन + अपि)

• अपि: indeed/some
• अपि: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अनिश्चितार्थक/समुच्चयार्थक-अव्यय (particle with interrogative: 'some')

• गहनम्: dense
• गहनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वनम्)

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आश्रितः: took refuge in/resorted to
• आश्रितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having taken refuge/resorted to’

Speaker

Narrator (continuing the story)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā region (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas scatter in all directions, searching; the elusive twice-born has slipped into a thick forest, half-seen among trees and shadow.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Dvija (guest/visitor)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is realized to have been neglected, one should act promptly to correct it—seeking reconciliation and right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra (within the Revā Khaṇḍa) provides the sacred narrative landscape for the episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it depicts a corrective dharmic action—actively seeking the guest who was missed or offended.