Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

योगीन्द्रः शङ्कया तत्र बहुविप्रसमागमे । योऽत्र पूर्वं समायातः स योगी परमेश्वरः

Transliteration

yogīndraḥ śaṅkayā tatra bahuviprasamāgame | yo'tra pūrvaṃ samāyātaḥ sa yogī parameśvaraḥ

Translation

وہاں برہمنوں کے بڑے اجتماع میں حقیقت کا گمان کر کے اس نے کہا: “جو یوگیوں کا سردار پہلے یہاں آیا تھا، وہی یوگی خود پرمیشور ہے۔”

Word by Word

• योगीन्द्रः: lord of yogis
• योगीन्द्रः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (योगिनाम् इन्द्रः)

• शङ्कया: with suspicion
• शङ्कया: Karaṇa (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: शङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• बहुविप्रसमागमे: in the gathering of many Brahmins
• बहुविप्रसमागमे: Adhikaraṇa (Location/occasion)
• Type: Noun
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + विप्र (प्रातिपदिक) + समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुषः—बहूनां विप्राणां समागमः

• यः: who
• यः: Karta (Subject of relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (here)

• पूर्वम्: previously
• पूर्वम्: Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb)

• समायातः: has come
• समायातः: Karta (Subject complement)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + या (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—आगतः

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; correlative pronoun

• योगी: a yogi
• योगी: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परमेश्वरः: the Supreme Lord
• परमेश्वरः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—परमः ईश्वरः

Speaker

A virtuous brāhmaṇa (introduced in prior verse; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha milieu

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An elder brāhmaṇa points toward a serene yogin figure (seen earlier), suggesting he is Parameśvara; the crowd’s faces shift from doubt to reverent awe.

Characters & Entities

• Parameśvara
• Śiva
• Brāhmaṇas
• Yogīndra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine may appear incognito; dharma requires honoring the guest without prejudice and recognizing sanctity beyond appearances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra (Narmadā/Revā region) as the setting where Śiva’s līlā unfolds.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly supports atithi-satkāra (hospitality to guests), especially to ascetics/yogins.