Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

pakṣijātiviśeṣaiśca nityaṃ pramuditā nṛpa | sāgraṃ koṭiśataṃ tatra ṛṣīṇāmiti śuśruma

اے بادشاہ! وہ طرح طرح کے پرندوں سے ہمیشہ شاداں رہتی ہے؛ اور ہم نے سنا ہے کہ وہاں رِشیوں کی تعداد سو کروڑ سے بھی زیادہ ہے۔

पक्षि-जाति-विशेषैःwith various kinds of birds
पक्षि-जाति-विशेषैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपक्षि (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक) + विशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (पक्षिणां जातिविशेषाः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: always)
प्रमुदिताdelighted
प्रमुदिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-मुदित (कृदन्त; √मुद् (धातु) क्त)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकर्मणि/भावे कृदन्तः (delighted)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
स-अग्रम्with an additional amount; exceeding
स-अग्रम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषणम्/परिमाणवाचकम् (with an excess/over and above)
कोटि-शतम्a hundred crores
कोटि-शतम्:
Karma/Pratipadyam (Object/Predicate count)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; संख्यासमासः (कोटीनां शतम्)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (there)
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपातः (thus)
शुश्रुमwe heard
शुश्रुम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), उत्तमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Kāpila-tīrtha (implied)

Type: kshetra

Listener: nṛpa (king)

Scene: A bright, bird-filled canopy over the river; flocks of varied birds in motion; in the background, numerous ascetics’ hermitages suggested—smoke from small fires, deer-skins, waterpots—conveying an immense rishi congregation.

Ṛṣis
K
Kapilā (region)

FAQs

A tīrtha is portrayed as a living spiritual ecosystem—filled with sages and auspicious signs like sacred birds.

The Kapilā/Narmadā forested tract near Amarakanṭaka, famed as a gathering-place of ṛṣis.

None; the verse emphasizes the site’s sanctity through the presence of sages.