Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

सिद्धविद्याधरा भूतगन्धर्वाः स्थानमुत्तमम् । दृश्यादृश्याश्च राजेन्द्र सेवन्ते सिद्धिकाङ्क्षिणः

Transliteration

siddhavidyādharā bhūtagandharvāḥ sthānamuttamam | dṛśyādṛśyāśca rājendra sevante siddhikāṅkṣiṇaḥ

Translation

سِدھ، وِدیا دھر، بھوت اور گندھرو اسے بہترین مسکن سمجھتے ہیں۔ اے راجندر! ظاہر و پوشیدہ ہستیاں بھی سِدھی کی آرزو میں یہاں آ کر پناہ لیتی ہیں۔

Word by Word

• सिद्धविद्याधराः: Siddha-Vidyādharas
• सिद्धविद्याधराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + विद्याधर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्मधारयः (सिद्धाश्च ते विद्याधराः)

• भूतगन्धर्वाः: Bhūta-gandharvas
• भूतगन्धर्वाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्मधारयः (भूताः गन्धर्वाः / भूत-स्वरूपा गन्धर्वाः)

• स्थानम्: the place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम्

• दृश्याः: visible
• दृश्याः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषणम् (सिद्धिकाङ्क्षिणः इत्यस्य)

• अदृश्याः: invisible
• अदृश्याः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अदृश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• सेवन्ते: they serve/attend
• सेवन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सेव् (सेवने)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• सिद्धिकाङ्क्षिणः: desirers of siddhi
• सिद्धिकाङ्क्षिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक; √काङ्क्ष् (काङ्क्षायाम्) + इन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सिद्धेः काङ्क्षिणः)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amarakanṭaka (kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (rajendra addressed)

Visual Art Cues

Scene: A twilight scene on the mountain: siddhas and vidyādharas in the sky, gandharvas with instruments, bhūtas at the forest edge; some figures rendered translucent to show ‘adṛśya’ beings.

Characters & Entities

• Siddhas
• Vidyādharas
• Bhūtas
• Gandharvas
• Amarakantaka (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A siddhi-kṣetra is portrayed as a meeting-ground of worlds—where seekers across planes converge for attainment, underscoring the site’s exceptional potency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘excellent abode’ in context is Amarakantaka/Narmadā’s sacred region, revered by multiple classes of beings.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the emphasis is on ‘sevana’—reverent resorting to the sacred place with the aim of siddhi.