Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

Transliteration

tatheti coktvā viprendraḥ pāṭhayaṃstaṃ dine dine | vartate saha śiṣyaiḥ sa śiloñchānupahārayan

Translation

یہ کہہ کر کہ “تھتھا ستو”، وِپرِیندر نے اسے روز بروز پڑھایا۔ وہ شاگردوں کے ساتھ رہتا اور شِلوञچھ سے چُنے ہوئے اناج کو نذر کے طور پر لاتا تھا۔

Word by Word

• तथा: so (be it)
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तुलना/अनुमति-अव्ययम् (so; assent)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-अव्ययम् (quotative particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• विप्रेन्द्रः: the chief of brāhmaṇas
• विप्रेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विप्राणाम् इन्द्रः)

• पाठयन्: teaching
• पाठयन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विप्रेन्द्रः’ इति विशेषणम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दिने: in a day
• दिने: Kala (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• दिने: day by day
• दिने: Kala (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; पुनरुक्तिः (दिने दिने = day by day)

• वर्तते: he lives/continues
• वर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सह: with
• सह: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सह-अर्थक-अव्ययम् (with)

• शिष्यैः: with disciples
• शिष्यैः: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शिलोञ्छान्: gleanings (picked grains)
• शिलोञ्छान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिलोञ्छ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• उपहारयन्: bringing (as offering)
• उपहारयन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उप-हृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic voice)

Visual Art Cues

Scene: The guru teaches daily while the student lives with other disciples, bringing gleaned grains as humble offerings; a simple store of grains, earthen pots, and a sacred fire mark the āśrama.

Characters & Entities

• Viprendra (teacher)
• Śiṣyas
• Śiloñcha (gleaning)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Learning is sustained by simplicity and self-restraint; the āśrama thrives on minimal, dhārmic livelihood.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa milieu—riverine hermitages and their disciplined life—serves as the sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiloñcha (gleaning) is indicated as a dhārmic means of sustenance; offerings/support are made from such simple gains.