Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 110

Devanagari script

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

Transliteration

sa gṛhe pārthiveśasya dhārmikasya yaśasvinaḥ | sa dṛṣṭvā kārttikīṃ prāptāmekadā nṛpasattamaḥ

Translation

وہ ایک دیندار اور نامور بادشاہ کے گھر میں پیدا ہوا۔ ایک دن افضل ترین بادشاہ نے دیکھا کہ ماہِ کارتّکی (کارتک) کی مقدّس آمد ہو چکی ہے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• पार्थिवेशस्य: of the king (lord of the land)
• पार्थिवेशस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव-ईश (प्रातिपदिक; पार्थिव + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष-समास (पार्थिवस्य ईशः)

• धार्मिकस्य: of the righteous
• धार्मिकस्य: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण

• यशस्विनः: of the renowned
• यशस्विनः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen’

• कार्त्तिकीम्: Kārttikī (the Kārttika observance/month)
• कार्त्तिकीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्ताम्: arrived/come
• प्राप्ताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कार्त्तिकीम् इति विशेषण

• एकदा: once
• एकदा: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• नृपसत्तमः: the best of kings
• नृपसत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप-सत्तम (प्रातिपदिक; नृप + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (नृपाणां सत्तमः)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā tīrthas (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A righteous, renowned king in his palace notices the arrival of Kārttika—courtly calm, calendrical markers, and a devotional shift in his gaze.

Characters & Entities

• Nṛpa (king)
• Kārttikī (Kārttika month/observance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after long karmic wandering, dharmic environments (like a righteous household) can become a turning point toward merit and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it pivots toward Kārttika-related dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only the arrival of Kārttika is noted; the specific observance is stated in the following verse.