Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 40

Devanagari script

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

Transliteration

jaṭī kamaṇḍaludharo daṇḍī mekhalayā vṛtaḥ | bhasmonmṛditasarvāṅgo mahātejāstrilocanaḥ

Translation

وہ جٹا دھاری تھا، کمندلو اٹھائے ہوئے، ہاتھ میں ڈنڈا لیے، میکھلا سے بندھا ہوا۔ اس کے سارے اعضاء بھسم سے لتھڑے تھے؛ وہ عظیم نور والا اور سہ چشم تھا۔

Word by Word

• जटी: a matted-haired ascetic
• जटी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जटिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जटाधरः इत्यर्थे

• कमण्डलुधरः: bearing a water-pot
• कमण्डलुधरः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कमण्डलु + धर (प्रातिपदिक); घटक: कमण्डलु (पुं) + धर (पुं)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (कमण्डलुं धरति/धारयति)

• दण्डी: staff-bearer
• दण्डी: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Noun
• Root: दण्डिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दण्डधारी

• मेखलया: with a girdle
• मेखलया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मेखला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वृतः: girt/encircled
• वृतः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु) → वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेखलया इति तृतीया-संबन्धः (girt/encircled)

• भस्म: with ash
• भस्म: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भस्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासे पूर्वपद

• उन्मृदितसर्वाङ्गः: whose whole body is smeared (with ash)
• उन्मृदितसर्वाङ्गः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उन् + मृद् (धातु) → उन्मृदित + सर्व + अङ्ग (प्रातिपदिक); घटक: उन्मृदित (क्त) + सर्व (विशेषण) + अङ्ग (नपुं)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समास (सर्वाणि अङ्गानि उन्मृदितानि यस्य / सर्वाङ्गम् उन्मृदितम्)

• महातेजाः: of great splendor
• महातेजाः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् + तेजस् (प्रातिपदिक); घटक: महत् (विशेषण) + तेजस् (नपुं)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महत्तेजाः)

• त्रिलोचनः: three-eyed
• त्रिलोचनः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + लोचन (प्रातिपदिक); घटक: त्रि (संख्या) + लोचन (नपुं)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि लोचनानि यस्य)

Speaker

Narrator (a devotee/traveler) to a King (rājan)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha vicinity

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience (unspecified)

Visual Art Cues

Scene: A formidable ascetic stands by the river: matted locks, kamaṇḍalu, staff, waist-cord; body smeared with ash; a subtle third eye glows—suggesting Śiva-incarnation or a mahāyogin.

Characters & Entities

• Śiva (implied by trilocana)
• Kamaṇḍalu
• Daṇḍa
• Bhasma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord may appear in austere ascetic form; recognizing divinity in simplicity and tapas is central to Purāṇic devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode occurs within the Revā Khaṇḍa’s sacred landscape; the specific tīrtha is not named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly, though ash (bhasma) and ascetic emblems evoke Śaiva devotional culture.