Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वयाऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्

Transliteration

kathayiṣyāmi bhūnātha yatpṛṣṭaṃ tu tvayā'nagha | namaskṛtya virūpākṣaṃ vedavyāsaṃ mahākavim

Translation

اے زمین کے مالک، اے بے عیب! جو کچھ تم نے پوچھا ہے میں وہ بیان کروں گا—پہلے تین آنکھوں والے ربّ وِروپاکش اور مہاکوی ویدویاس کو سجدۂ تعظیم کر کے۔

Word by Word

• कथयिष्यामि: I will narrate
• कथयिष्यामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु; √कथ्-णिच्)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• भूनाथ: O lord of the earth
• भूनाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘भूमेः नाथः’

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• पृष्टम्: asked
• पृष्टम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रच्छ् (धातु) + त (क्त, कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘asked’

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध/अन्वयार्थक निपात (particle)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent-instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया एकवचन

• अनघ: O sinless one
• अनघ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; विशेषणरूपेण संबोधनम्

• नमस्कृत्य: having saluted
• नमस्कृत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभावकृदन्त (absolutive/gerund)

• विरूपाक्षम्: Virūpākṣa (Śiva)
• विरूपाक्षम्: Karma (Object of salutation/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विरूप (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; बहुव्रीहिः ‘विरूपे अक्षिणी यस्य सः’ (epithet of Śiva)

• वेदव्यासम्: Vedavyāsa
• वेदव्यासम्: Karma (Object of salutation/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘वेदानां व्यासः’

• महाकविम्: the great poet
• महाकविम्: Karma (Appositional object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्मधारयः ‘महान् कविः’

Speaker

Vaiśaṃpāyana

Skanda Dialogue

Listener: Bhūnatha (king) (implied by address)

Visual Art Cues

Scene: Vaiśaṃpāyana promises to narrate, first offering obeisance to Virūpākṣa (three-eyed Śiva) and to Vedavyāsa; a devotional preface before the pilgrimage account.

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Virūpākṣa (Śiva)
• Vedavyāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharmic narration begins with reverence—saluting Śiva and the guru-lineage that safeguards sacred history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; it is an invocation that sanctifies the coming Revā tīrtha account.

What ritualistic prescription is mentioned?

Namaskāra (obeisance) to the deity (Śiva as Virūpākṣa) and to Vyāsa before recitation/teaching.