Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 26

Devanagari script

पादौ धरित्री जठरं समस्तांल्लोकान् हृषीकेश विलोकयामः । जङ्घे वयं पादतलाङ्गुलीषु पिशाचयक्षोरगसिद्धसङ्घाः

Transliteration

pādau dharitrī jaṭharaṃ samastāṃllokān hṛṣīkeśa vilokayāmaḥ | jaṅghe vayaṃ pādatalāṅgulīṣu piśācayakṣoragasiddhasaṅghāḥ

Translation

تیرا جفتِ قدم ہی دھرتی ہے؛ تیرے شکم میں تمام جہان سما گئے ہیں—یوں ہم، اے ہریشیکیش، تیرا دیدار کرتے ہیں۔ ہم خود تیری پنڈلیوں میں ہیں، اور تلووں اور انگلیوں میں پِشَچ، یکش، ناگ اور سدھوں کے جتھے ہیں۔

Word by Word

• पादौ: (your) two feet
• पादौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विषय/अवयव-निर्देश

• धरित्री: the Earth
• धरित्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समनाधिकरण (apposition)

• जठरम्: (your) belly
• जठरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विषय/अवयव-निर्देश

• समस्तान्: all
• समस्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण—‘लोकान्’

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्म

• हृषीकेश: O Hṛṣīkeśa (Lord of the senses)
• हृषीकेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हृषीक-ईश (प्रातिपदिक; हृषीक + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• विलोकयामः: we behold/see
• विलोकयामः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-लोक् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद

• जङ्घे: in (your) two shanks/legs
• जङ्घे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), द्विवचन (जङ्घयोः अर्थे); अधिकरण

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तृपद

• पादतल-अङ्गुलीषु: in the toes of the soles of the feet
• पादतल-अङ्गुलीषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाद-तल-अङ्गुलि (प्रातिपदिक; पाद + तल + अङ्गुलि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण

• पिशाच-यक्ष-उरग-सिद्ध-सङ्घाः: groups of piśācas, yakṣas, serpents, and siddhas
• पिशाच-यक्ष-उरग-सिद्ध-सङ्घाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिशाच + यक्ष + उरग + सिद्ध + सङ्घ (प्रातिपदिक; समाहार/समुच्चय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘सङ्घाः’ प्रधान; पूर्वपदानि षष्ठी-सम्बन्धे (of ...)

Speaker

A devotee/sage praising the Supreme Lord (Viṣṇu/Nārāyaṇa) in Revā Khaṇḍa context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha (Revākhaṇḍa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A towering cosmic Lord: feet identified with Earth; the belly as a globe-like container of worlds; shanks hosting the speaking group (‘we’); at soles and toes, clustered piśācas, yakṣas, nāgas, and siddhas in distinct registers.

Characters & Entities

• Hṛṣīkeśa
• Dharitrī
• Piśācas
• Yakṣas
• Uraga (Nāgas)
• Siddhas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos—humans, spirits, and perfected beings alike—exists within the Lord; humility arises from seeing oneself as a small part of His vast form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to the Revā (Narmadā) sacred corpus, but the verse itself is cosmic rather than a localized tīrtha praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a contemplative cosmological stuti.