Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 33

Devanagari script

चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन

Transliteration

candrahāsye tu yaḥ kaścitsaṃnyāsaṃ kurute nṛpa | anivartikā gatistasya somalokātkadācana

Translation

اے راجا! جو کوئی چندرہاسیہ میں سنیاس اختیار کرتا ہے، اس کی گتی ناقابلِ واپسی ہو جاتی ہے؛ وہ کبھی سوم لوک سے واپس نہیں آتا۔

Word by Word

• चन्द्रहास्ये: at Candrahāsya
• चन्द्रहास्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रहास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तीर्थ-नाम

• तु: indeed
• तु: Discourse/Connector (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधानार्थक-निपात (indeed)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• कश्चित्: someone/anyone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• संन्यासम्: renunciation (saṃnyāsa)
• संन्यासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संन्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• कुरुते: undertakes/does
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• अनिवर्तिका: non-returning
• अनिवर्तिका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन् (नञ्) + निवर्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (non-returning/irreversible)

• गतिः: course/destination
• गतिः: Karta/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• सोमलोकात्: from Soma-loka
• सोमलोकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—सोमस्य लोकः (world of Soma)

• कदाचन: ever/at any time
• कदाचन: Modifier (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (अव्यय) + चन (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (at any time/ever); प्रायः निषेधेन सह ‘never’

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrahāsya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: A king listens as a sage points to the Narmadā at Candrahāsya; an ascetic receives ochre cloth and staff; above, Soma-loka is depicted as a cool moonlit realm, with a one-way path of light rising upward.

Characters & Entities

• Candrahāsya
• Saṃnyāsa
• Soma-loka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renunciation taken in a highly sanctified place is depicted as spiritually decisive, establishing an irreversible higher destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candrahāsya-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Taking saṃnyāsa (formal renunciation) at Candrahāsya.