Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

दृष्ट्वा देवाः समुद्विग्ना गता यत्र जनार्दनः । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः केशवं जगत्पतिम्

Transliteration

dṛṣṭvā devāḥ samudvignā gatā yatra janārdanaḥ | tuṣṭuvurvāgbhiriṣṭābhiḥ keśavaṃ jagatpatim

Translation

یہ دیکھ کر دیوتا سخت گھبرا گئے؛ وہ جہاں جناردن تھے وہاں پہنچے، اور محبوب حمدیہ کلمات سے کیشوَ، جگت پتی کی ستائش کرنے لگے۔

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• समुद्विग्नाः: distressed, agitated
• समुद्विग्नाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उद् + विग्न (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• गताः: went
• गताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locus marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• जनार्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्दनः: Adhikarana (Reference/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तुष्टुवुः: praised
• तुष्टुवुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपदी, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• वाग्भिः: with words/speeches
• वाग्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• इष्टाभिः: dear, chosen, pleasing
• इष्टाभिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (वाग्भिः)

• केशवम्: Keśava
• केशवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जगत्पतिम्: lord of the world
• जगत्पतिम्: Karma (Object apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (जगतः पतिः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narrating)

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Devas, anxious, gather and approach Keśava; they offer hymns with folded hands; Janārdana appears as serene cosmic lord, receiving their praise, the atmosphere charged with urgency and devotion.

Characters & Entities

• Devas
• Janārdana (Viṣṇu)
• Keśava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In crisis, the righteous seek refuge in the Lord through stotra and surrender, inviting divine protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly; it narrates the prelude to Varāha’s act that will sanctify the tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praise (stuti/stotra) is exemplified as a devotional response, though no formal rite is specified.