Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4
Devanagari script
मार्कण्डेय उवाच । आदिकल्पे पुरा राजन्क्षीरोदे भगवान् हरिः । शेते स भोगिशयने योगनिद्राविमोहितः
Transliteration
mārkaṇḍeya uvāca | ādikalpe purā rājankṣīrode bhagavān hariḥ | śete sa bhogiśayane yoganidrāvimohitaḥ
Translation
مارکنڈَیَہ نے کہا: “ابتدائی کلپ میں، اے راجا، بھگوان ہری دودھ کے سمندر پر، شیش ناگ کی سیج پر لیٹے تھے، یوگ-نِدرا میں محو۔”
Word by Word
मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, परस्मैपदी, प्रथम-पुरुष, एकवचन
आदिकल्पेin the primordial kalpa
आदिकल्पे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (आदौ कल्पः)
पुराformerly, long ago
पुरा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
क्षीरोदेin the Milk Ocean
क्षीरोदे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षीर + उद (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्षीरस्य उदः/उदधिः)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (Subject apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भगवतः विशेष्य/अप्पोजिशन्
शेतेlies, reclines
शेते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), आत्मनेपदी, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भोगिशयनेon the serpent-bed
भोगिशयने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभोगिन् + शयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भोगिनः शयनम्)
योगनिद्राविमोहितःdeluded/absorbed in yogic sleep
योगनिद्राविमोहितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयोगनिद्रा + विमोहित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (योगनिद्रया विमोहितः)
Speaker
Mārkaṇḍeya
Skanda Dialogue
Listener: Yudhiṣṭhira
Visual Art Cues
Scene: Hari reclines on Ananta/Śeṣa upon the luminous Ocean of Milk; lotus motifs, gentle waves, celestial calm; the universe latent in his yogic sleep.
Characters & Entities
M
MārkaṇḍeyaH
Hari (Viṣṇu)K
Kṣīroda (Ocean of Milk)Ś
Śeṣa (implied by serpent-bed)FAQs
The Purāṇas frame tīrtha-glory within cosmic order: the Lord’s tranquil sovereignty precedes acts of world-protection.
Not directly; it provides the mythic prelude that will ground the Varāha-tīrtha’s sanctity.
None.