Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 31

Devanagari script

उदयास्तमनादर्वाग्यः पश्येल्लोटणेश्वरम् । कलेवरविमुक्तः स इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Transliteration

udayāstamanādarvāgyaḥ paśyelloṭaṇeśvaram | kalevaravimuktaḥ sa ityevaṃ śaṅkaro'bravīt

Translation

جو کوئی سورج نکلنے سے پہلے یا غروب ہونے کے بعد لوٹنیشور کا دیدار کرتا ہے، وہ جسمانی قید سے آزاد ہو جاتا ہے—یہ شنکر کا فرمان ہے۔

Word by Word

• उदय: of sunrise
• उदय: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• अस्तमनात्: from sunset (after sunrise until sunset)
• अस्तमनात्: Apadana (Time-from/काल-अपादान)
• Type: Noun
• Root: अस्तमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (उदय-अस्तमनात्)

• अर्वाक्: before, up to
• अर्वाक्: Adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्वाक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; दिशावाचक/कालवाचक ('before, this side')

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• पश्येत्: should see
• पश्येत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• लोटणेश्वरम्: Loṭaṇeśvara (a form of Śiva)
• लोटणेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोटण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (लोटण-ईश्वरम्)

• कलेवर: of the body
• कलेवर: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कलेवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• विमुक्तः: freed from the body
• विमुक्तः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-√मुच् (धातु) + क्त → विमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (कलेवर-विमुक्तः = freed from body)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• एवम्: in this way
• एवम्: Prayojaka (Manner/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक ('in this manner')

• शङ्करः: Śaṅkara (Śiva)
• शङ्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Śiva (explicit: 'śaṅkaro'bravīt')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Loṭaṇeśvara

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Loṭaṇeśvara liṅga shrine at twilight: lamps flicker, sky indigo; a pilgrim arrives just before sunrise/after sunset, hands folded, aura of liberation symbolized by a loosened body-sheath dissolving into light.

Characters & Entities

• Loṭaṇeśvara
• Śaṅkara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred darśana, performed with proper reverence and auspicious timing, is praised as a direct cause for liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Loṭaṇeśvara, a Śiva-tīrtha in the Revā (Narmadā) region.

What ritualistic prescription is mentioned?

To take darśana of Loṭaṇeśvara specifically before sunrise or after sunset.