Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 183›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

Transliteration

bhṛguruvāca | pañcakrośamidaṃ kṣetraṃ padmayā śāpitaṃ vibho | upavitramidaṃ kṣetraṃ sarvavedavivarjitam | bhaviṣyatīti ca procya gatā devī vidaṃ prati

Translation

بھِرگو نے کہا: “اے پروردگار، پانچ کروش تک پھیلا یہ کْشیتر پدما کے شاپ سے شاپت ہے۔ دیوی نے کہہ دیا کہ ‘یہ جگہ ناپاک ہو جائے گی، ویدوں سے خالی ہو جائے گی’ اور اسی بات کو اس علاقے کے حق میں کہہ کر روانہ ہو گئی۔”

Word by Word
भृगुःBhṛgu
भृगुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'said'
पञ्चक्रोशम्five-krośa (in extent)
पञ्चक्रोशम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + क्रोश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः—पञ्च क्रोशाः प्रमाणं यस्य (five-krośa in extent)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; 'this'
क्षेत्रम्sacred region/field
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
पद्मयाby Padmā
पद्मया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपद्मा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्तृ-करणभावे 'by Padmā'
शापितम्cursed
शापितम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Root√शप् (धातु)
Formक्त (past participle) — 'cursed'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (क्षेत्रम् इति विशेष्ये)
विभोO mighty one
विभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
उपवित्रम्impure; defiled
उपवित्रम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउपवित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'impure/defiled' (क्षेत्रम् इति विशेष्ये)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षेत्रम्region
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्ववेदविवर्जितम्devoid of all Vedas
सर्ववेदविवर्जितम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + वेद + विवर्जित (प्रातिपदिक)
Formविवर्जित (√वर्ज् + नि + क्त) 'devoid of'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सर्वेषां वेदानां विवर्जितम्
भविष्यतिwill become/will be
भविष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'it will be'
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/इत्यर्थ) — quotation marker
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
प्रोच्यhaving said
प्रोच्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√वच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) — 'having said'
गताwent
गता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त (past participle) — 'gone'; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (देवी इति विशेष्ये)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम; 'this (place/thing)'
प्रतिtowards
प्रति:
Adhikarana (Directional/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय (उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग) — 'towards/against'
Speaker

Bhṛgu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcakrośa-kṣetra (unnamed here) in Revā-khaṇḍa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bhṛgu reports the curse: a map-like visualization of a five-krośa circle around the kṣetra, with fading Vedic symbols (yajña-kuṇḍa, śruti scrolls) and a departing goddess (Padmā) leaving a shadow of impurity; Bhṛgu’s face shows concern and urgency.

Characters & Entities
B
Bhṛgu
P
Padmā (Devī)
V
Vibhu (Śiva)
P
pañcakrośa-kṣetra

FAQs

Even a famed holy region can decline through a śāpa (curse); restoration requires divine intervention aligned with dharma.

A five-krośa Bhṛgu-kṣetra in the Revā Khaṇḍa setting (Narmadā/Revā sacred landscape).

No direct rite is prescribed here; the verse explains the cause (Padmā’s curse) for later prescriptions of purification.

←Previous Verse
Next Verse→