Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

Devanagari script

एतत्पुण्यं पापहरं क्षेत्रं देवेन कीर्तितम् । चतुर्युगसहस्रेण पितामहदिनं स्मृतम्

Transliteration

etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ kṣetraṃ devena kīrtitam | caturyugasahasreṇa pitāmahadinaṃ smṛtam

Translation

یہ پاکیزہ، پاپ ہَر مقدس کھیتر دیو نے بیان کیا ہے؛ اور پِتامہ (برہما) کا ایک دن چار یگوں کے ہزار چکروں کے برابر یاد کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karta qualifier (कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण-प्रयोग (पुण्यम् इति)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karma/Subject qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् इति)

• पापहरम्: sin-removing
• पापहरम्: Karma/Subject qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप-हर (प्रातिपदिक; पाप + हर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् इति)

• क्षेत्रम्: sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karta/Topic (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवेन: by the god
• देवेन: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-निर्देश (कर्मणि प्रयोगे)

• कीर्तितम्: has been proclaimed
• कीर्तितम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि (past passive participle)

• चतुर्युगसहस्रेण: by (the measure of) a thousand caturyugas
• चतुर्युगसहस्रेण: Karana/Measure (परिमाण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्-युग-सहस्र (प्रातिपदिक; चतुर् + युग + सहस्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/परिमाण), एकवचन

• पितामहदिनम्: a day of Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहदिनम्: Karma/Predicate nominal (विधेय)
• Type: Noun
• Root: पितामह-दिन (प्रातिपदिक; पितामह + दिन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतम्: is remembered/considered
• स्मृतम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि (past passive participle)

Speaker

Narrator (continuing the māhātmya exposition; deity earlier is Devadeva/Rudra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgukaccha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Janamejaya

Visual Art Cues

Scene: A sacred landscape of Bhṛgukaccha is shown with a luminous aura; above it, a symbolic cosmic diagram of four yugas cycling into Brahmā’s day, linking the kṣetra to vast time.

Characters & Entities

• Deva (Devadeva)
• Brahmā (Pitāmaha)
• yugas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is framed not only ethically (sin-destroying) but cosmically, linking sacred geography to Purāṇic time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same pāpa-hara kṣetra under discussion in Adhyāya 182—Bhṛgukaccha/Bhṛgutīrtha in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; it provides cosmological definition supporting the māhātmya’s authority.