Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कूर्म उवाच । एवमेव द्विजश्रेष्ठ मम नामाङ्कितं पुरम् । भविष्यति महत्कालं ममोपरि सुसंस्थितम्

Transliteration

kūrma uvāca | evameva dvijaśreṣṭha mama nāmāṅkitaṃ puram | bhaviṣyati mahatkālaṃ mamopari susaṃsthitam

Translation

کُورم نے کہا: “یوں ہی ہوگا، اے برہمنوں میں برتر! میرے نام سے موسوم ایک نگر وجود میں آئے گا۔ بہت طویل زمانے تک وہ میرے اوپر مضبوطی سے قائم رہے گا۔”

Word by Word

• कूर्मः: Kūrma (the tortoise)
• कूर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Avyaya (Modifier/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

• एव: indeed
• एव: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजस्य श्रेष्ठः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; Vocative singular

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; Genitive singular

• नामाङ्कितम्: marked with my name
• नामाङ्कितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नामन् + अङ्कित (अङ्क् धातु + क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (नाम्ना अङ्कितम्), क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with ‘पुरम्’

• पुरम्: the city
• पुरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• महत्कालम्: for a long time
• महत्कालम्: Kala-adhikarana (Time-span/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महत् + काल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् कालः), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कालाधिकरण), एकवचन; Accusative of duration

• मम: of me
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन; Genitive singular

• उपरि: upon, above
• उपरि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपर्यर्थक (postposition ‘upon/above’)

• सुसंस्थितम्: well-established
• सुसंस्थितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with ‘पुरम्’

Speaker

Kūrma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kūrma-nāma-aṅkita-pura (eponymous city) in Revā-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-śreṣṭha (contextually Bhṛgu)

Visual Art Cues

Scene: Kūrma speaks to a foremost brāhmaṇa, declaring that an eponymous city will arise and remain established upon him for a long time; the sense is of a cosmic foundation beneath an emerging sacred city.

Characters & Entities

• Kūrma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are portrayed as divinely ordained and enduring; their stability symbolizes lasting merit (puṇya) and protection for devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse foreshadows a city/tīrtha named after Kūrma, within the Revā (Narmadā) sacred landscape connected to Bhṛgukaccha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the focus is on the destined establishment and permanence of the sacred settlement.